جامعه شناسی سیاسی

فرهنگ سیاسی، حاکمیت و کارآمدی نهادی: بازاندیشی در دموکراسی به‌مثابه نظم نهادی و تجربه‌ زیسته‌ اجتماعی

مهدی اصلان زاده

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.92437.1798

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین نسبت میان فرهنگ سیاسی، اعتماد اجتماعی و کارآمدی نهادی در تحلیل کیفیت و پایداری دموکراسی انجام شده است. مسئله‌ی اصلی پژوهش آن است که چرا در برخی جوامع، علی‌رغم استقرار سازوکارهای رسمی و انتخاباتی دموکراسی، نهادهای سیاسی با بحران کارآمدی مواجه شده و سطح اعتماد اجتماعی کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، شکافی میان ... بیشتر پژوهش حاضر با هدف تبیین نسبت میان فرهنگ سیاسی، اعتماد اجتماعی و کارآمدی نهادی در تحلیل کیفیت و پایداری دموکراسی انجام شده است. مسئله‌ی اصلی پژوهش آن است که چرا در برخی جوامع، علی‌رغم استقرار سازوکارهای رسمی و انتخاباتی دموکراسی، نهادهای سیاسی با بحران کارآمدی مواجه شده و سطح اعتماد اجتماعی کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، شکافی میان دموکراسی صوری و دموکراسی مؤثر شکل می‌گیرد که مشروعیت سیاسی و مشارکت مدنی را تضعیف می‌کند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکردی نظری-تبیینی و با استفاده از روش تحلیل مفهومی و تفسیری، می‌کوشد رابطه‌ی متقابل میان ساختار قدرت، کیفیت حکمرانی و فرهنگ سیاسی را در پایداری دموکراسی تحلیل کند. در این چارچوب، آثار نظریه‌پردازان کلاسیک و معاصر حوزه‌ دموکراسی، نهادگرایی و فرهنگ سیاسی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دموکراسی پایدار نه صرفاً محصول وجود انتخابات و نهادهای رسمی، و نه صرفاً نتیجه‌ فرهنگ سیاسی جامعه است؛ بلکه حاصل تعامل سه سطح اصلی شامل حاکمیت و مهار قدرت سیاسی، کارآمدی نهادهای حکمرانی و فرهنگ سیاسی مبتنی بر اعتماد اجتماعی و مشارکت مدنی است. بر این اساس، ضعف در هر یک از این سطوح می‌تواند به فرسایش مشروعیت سیاسی، گسترش بی‌اعتمادی عمومی و کاهش کارآمدی دموکراسی منجر شود. نوآوری پژوهش حاضر در ارائه‌ مدلی سه وجهی برای تحلیل دموکراسی است که می‌کوشد پیوند میان حاکمیت، نهادها و فرهنگ سیاسی را در قالب چارچوبی تحلیلی و تلفیقی توضیح دهد.

مشاهده مقاله

سیاستگذاری عمومی

نهادگرایی سیستمی؛ چارچوبی برای بازاندیشی سیاست‌گذاری عمومی در ایران (مطالعه موردی بحران کووید19 و اصلاح قیمت بنزین)

ولی اله وحدانی نیا

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.87275.1700

چکیده

گذار از حکومت‌محوری به حکمرانی شبکه‌ای، با وجود تأکید بر مشارکت و شبکه‌های چندعاملی، به تضعیف نقش دولت و ناکارآمدی در مواجهه با مسائل پیچیده انجامیده است. این مقاله با هدف معرفی چارچوب «نهادگرایی سیستمی» در جهت بازاندیشی در سیاست‌گذاری عمومی ایران، نگاشته شده است. پرسش اصلی آن است که این چارچوب چگونه در بافتار متمرکز و مسئله ... بیشتر گذار از حکومت‌محوری به حکمرانی شبکه‌ای، با وجود تأکید بر مشارکت و شبکه‌های چندعاملی، به تضعیف نقش دولت و ناکارآمدی در مواجهه با مسائل پیچیده انجامیده است. این مقاله با هدف معرفی چارچوب «نهادگرایی سیستمی» در جهت بازاندیشی در سیاست‌گذاری عمومی ایران، نگاشته شده است. پرسش اصلی آن است که این چارچوب چگونه در بافتار متمرکز و مسئله خیز ایران قابل عملیاتی است. پژوهش با «روش تحلیل محتوای جهت‌دار» بر روی کتاب استوارت و کراولی (۲۰۲۰) و منابع داخلی انجام شده و یافته‌ها با دو مطالعه موردی (مدیریت کرونا و اصلاح یارانه بنزین) اعتبارسنجی شده‌اند. یافته‌ها هفت مقوله اصلی (مرزهای سیستمی، بازخوردها، هماهنگی بین‌بخشی، نظام مشورتی، اجرا، یادگیری دو حلقه‌ای و پاسخگویی) را نشان می‌دهد. تحلیل تجارب موردی ایران حاکی از ضعف در مداخله در نقاط اهرمی، غلبه مشاوره گرم بر سرد، اجرای خطی، ناتوانی در یادگیری دو حلقه‌ای و فقدان شفافیت اطلاعاتی است؛ بااین‌حال، ظرفیت‌هایی همچون ساختار متمرکز دولت، داده‌های طولی و تاب‌آوری نسبی در بحران‌ها وجود دارد. نتیجه آنکه نهادگرایی سیستمی با تأکید بر هماهنگی فرا بخشی، نظام مشورتی متعادل و یادگیری مستمر، چارچوبی کارآمد برای بهبود سیاست‌گذاری در ایران است. پنج توصیه سیاستی شامل ایجاد شورای عالی هماهنگی، کارگزاران مرزی، ارزیابی بازخوردهای تأخیری، نهادینه‌سازی یادگیری دو حلقه‌ای و سامانه ملی شفافیت ارائه شده است.

مشاهده مقاله

اندیشه سیاسی

نسبت سعادت انسان با دولت کمال‌گرا در قرآن کریم

محمد شجاعیان

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.87846.1714

چکیده

بسیاری از مباحث نظریه‌پردازی سیاسی در دهه‌های اخیر به کارویژه های دولت در زمینه خیر اخلاقی و شیوه زندگی تابعانش مربوط بوده است. از این منظر می‌توان نظریات سیاسی را به دو دسته کلی نظریات کمال‌گرا و ضد کمال‌گرا تقسیم کرد. نظریه دولت کمال‌گرا به برداشتی از ماهیت خیر و سعادت انسان در این زمینه استناد می‌کند. با توجه به اینکه قرآن کریم ... بیشتر بسیاری از مباحث نظریه‌پردازی سیاسی در دهه‌های اخیر به کارویژه های دولت در زمینه خیر اخلاقی و شیوه زندگی تابعانش مربوط بوده است. از این منظر می‌توان نظریات سیاسی را به دو دسته کلی نظریات کمال‌گرا و ضد کمال‌گرا تقسیم کرد. نظریه دولت کمال‌گرا به برداشتی از ماهیت خیر و سعادت انسان در این زمینه استناد می‌کند. با توجه به اینکه قرآن کریم دیدگاهی خاص درباره سعادت انسان ارائه می‌دهد، پژوهش حاضر در تلاش است دلالت‌های نظریه سعادت قرآنی برای تبیین نقش دولت در ارتقاء خیر و زندگی سعادتمندانه تابعان را بررسی کند. پرسش اصلی این است: نظریه سعادت و خیر انسان از منظر قرآن کریم، چه دلالتی برای دولت و نظریه سیاسی از منظر کمال‌گرایی یا ضد کمال‌گرایی دارد؟ روش پژوهش حاضر، تفسیر موضوعی به شیوه تدبر درون قرآنی است. روش پژوهش حاضر در تبیین نظریه سعادت انسان از منظر قرآن، روش تفسیر موضوعی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم تبیینی عبودیت محور از سعادت انسان ارائه می‌کند که گفتمانی آفاقی دارد. این نظریه، خصلتی کمال گرایانه به دولت می‌بخشد و زمینه نظری لازم برای دفاعی مبتنی بر ماهیت انسان از ضرورت کمال گرایانه بودن نظریه سیاسی را فراهم می‌کند. به این دلیل که انسان‌ها، مطابق با ساختار وجودی خود، کمال‌گرا هستند، در نتیجه نهادهای سیاسی باید به‌گونه‌ای صورت‌بندی شود که در خدمت عملی کردن این خیر آفاقی و همگانی باشند. دولت، علاوه بر کارویژه‌های عادی خویش،که برای هر شکلی از زندگی ضروری است، باید سعادت عبودیت محور تابعانش، توجه بنیادین داشته باشد. وضع قواعد عمومی زندگی اجتماعی و اجرای آن‌ها به‌عنوان مهم‌ترین کارویژه دولت، باید با هدف زمینه‌سازی برای تحقق عبودیت خداوند در اجتماع سیاسی صورت می‌گیرد.

مشاهده مقاله

دولت

دولت‌های لیبرال غربی در عصر پسادموکراسی: زوال مشارکت سیاسی و منطق بازتولید قدرت در سرمایه‌داری جهانی

فریبا ترجمان

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.89133.1748

چکیده

دموکراسی در جهان معاصر، چه به‌صورت ایده‌ای نظری و چه به‌منزله‌ نظامی سیاسی، جایگاهی تقریباً بی‌رقیب یافته و نقد آن در گفتمان علمی و سیاسی به امری دشوار بدل شده است. بااین‌حال، مرور پیشینه‌ تاریخی و نظری نشان می‌دهد که از پولیس آتن تا دوران سرمایه‌داری متأخر، تناقض‌های درونی این نظام همواره محل مناقشه بوده است. نظریه‌ «پسا ... بیشتر دموکراسی در جهان معاصر، چه به‌صورت ایده‌ای نظری و چه به‌منزله‌ نظامی سیاسی، جایگاهی تقریباً بی‌رقیب یافته و نقد آن در گفتمان علمی و سیاسی به امری دشوار بدل شده است. بااین‌حال، مرور پیشینه‌ تاریخی و نظری نشان می‌دهد که از پولیس آتن تا دوران سرمایه‌داری متأخر، تناقض‌های درونی این نظام همواره محل مناقشه بوده است. نظریه‌ «پسا دموکراسی» کالین کروچ با نقد کارکرد نهادهای دموکراتیک در جوامع سرمایه‌داری پیشرفته، بستری مناسب برای بازاندیشی در نسبت میان قدرت، نمایندگی و مشارکت فراهم می‌سازد. هدف پژوهش حاضر، واکاوی گفتمان‌های مسلط پیرامون دموکراسی غربی از منظر پسا دموکراسی و تحلیل پیوند آن با منطق سرمایه‌داری جهانی است. در این چارچوب، تلاش شده است نشان داده شود چگونه لیبرالیسم با حفظ ظاهر نهادهای دموکراتیک، محتوای آن را در خدمت منافع نخبگان اقتصادی و سیاسی بازتعریف می‌کند و ارزش‌های دموکراتیک را به ابزار مشروعیت بخشی سلطه و مداخلات فرامرزی بدل می‌سازد. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل انتقادی و رویکرد مقایسه‌ای–نظری است و با تلفیق تحلیل اسنادی و داده‌های کمّیِ مرتبط با شاخص‌های دموکراسی و نابرابری، پیوند میان تحولات داخلی دموکراسی‌های لیبرال و منطق سرمایه‌داری جهانی را تبیین می‌کند. نتیجه‌ی نهایی پژوهش آن است که گذار از وضعیت پسا دموکراتیک، نیازمند بازاندیشی در الگوهای سیاسی غیر هژمونیک و منطبق با تجربه‌های بومی و غیر غربی جوامع است.

مشاهده مقاله

روابط بین الملل

تحریم‌های بین‌المللی و تأثیر آن بر کارویژه دولت در نظام حکمرانی محیط‌زیست ایران

مرتضی شکری؛ سید جلال دهقانی فیروزآبادی

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.72442.1388

چکیده

تحریم‌های اقتصادی به‌عنوان شوک‌های ساختاری، فراتر از انقباض مالی، کارویژه‌های نهادی دولت را در کشورهای هدف بازتعریف می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف واکاویِ تأثیر تحریم‌های بین‌المللی بر تحولات ساختاریِ نظام حکمرانی محیط‌زیست ایران انجام شده است. روش‌شناسی پژوهش مبتنی بر رویکردی ترکیبی شامل تحلیل مضمونِ اسناد کلیدی با نرم‌افزار ... بیشتر تحریم‌های اقتصادی به‌عنوان شوک‌های ساختاری، فراتر از انقباض مالی، کارویژه‌های نهادی دولت را در کشورهای هدف بازتعریف می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف واکاویِ تأثیر تحریم‌های بین‌المللی بر تحولات ساختاریِ نظام حکمرانی محیط‌زیست ایران انجام شده است. روش‌شناسی پژوهش مبتنی بر رویکردی ترکیبی شامل تحلیل مضمونِ اسناد کلیدی با نرم‌افزار MAXQDA، اعتبارسنجی یافته‌ها از طریق پنل خبرگان (تکنیک دلفی) و اولویت‌بندی استراتژیک در ماتریس اثر-عدم‌قطعیت است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فشارهای ساختاری تحریم منجر به تغییر کارویژه نهادی دولت از یک «نهاد تنظیم‌گرِ اکولوژیک» به یک «دولت متکی بر رانت‌های بوم‌شناختی منابع پایه» شده است. بر اساس اولویت‌بندی خبرگان، سه پیشران بحرانی شناسایی گردید که آینده حکمرانی محیط‌زیست را در این شرایط شکل می‌دهند: ۱) استراتژی جایگزینی واردات و تخلیه منابع پایه جهت تأمین امنیت غذایی؛ ۲) عقب‌نشینیِ نهادی و مقررات‌زداییِ ساختاری در توسعه صنعتی؛ و ۳) تله انزوای فناوری و انسداد دیپلماسی سازگاری. نتیجه‌گیری می‌شود که در چارچوب اقتصاد سیاسیِ معطوف به مدیریت بحران، هزینه‌های ناشی از تحریم به‌صورت سیستماتیک به «بدهی‌های زیست محیطی» تبدیل شده‌اند؛ فرآیندی که اگرچه تاب‌آوری کوتاه‌مدتِ اقتصاد را تضمین می‌کند، اما در بلندمدت زیرساخت‌های امنیت ملی و پایداری سرزمینی را با بحران‌های غیرقابل‌بازگشت مواجه خواهد ساخت.

مشاهده مقاله

دولت

منطق استراتژیک و مکانیسم‌های حکمرانی سرمایه‌داری نئولیبرال

میثم قهرمان؛ هادی کشاورز

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.73632.1413

چکیده

فهم سرمایه‌داری نئولیبرال بر اساس دو منطق متفاوت امکان‌پذیر است: «منطق استعلایی (معرفت‌شناسانه)» و «منطق استراتژیک». در منطق استعلایی تحلیل بر روی مفاهیم استعلایی استوار می‌شود. مفاهیمی مانند حقوق ‌بشر، حق مالکیت شخصی، آزادی، تضاد طبقاتی و...؛ هر یک از این مفاهیم به‌ نوعی در پی بازنمایی نئولیبرالیسم درون استنتاجات علی ... بیشتر فهم سرمایه‌داری نئولیبرال بر اساس دو منطق متفاوت امکان‌پذیر است: «منطق استعلایی (معرفت‌شناسانه)» و «منطق استراتژیک». در منطق استعلایی تحلیل بر روی مفاهیم استعلایی استوار می‌شود. مفاهیمی مانند حقوق ‌بشر، حق مالکیت شخصی، آزادی، تضاد طبقاتی و...؛ هر یک از این مفاهیم به‌ نوعی در پی بازنمایی نئولیبرالیسم درون استنتاجات علی خاصی‌ هستند. در مقابل در منطق استراتژیک که از نگاهی به هستی می‌آید که ‌در‌ آن صرفاً با روابط نیروهای درون‌ماندگار و غیرقابل‌تفکیک مواجهیم، از کارکردها یا به ‌بیان‌ دقیق‌تر از شکل‌گیری «چه سوژه‌هایی»، برای تولید «چه فهم‌ها و تجربه‌هایی» پرسیده می‌شود. برای ‌مثال، «چنین بازنمایی گفتمانی‌ای» برای «چه کارکردی» ممکن شده است؟ یا سرمایه‌داری نئولیبرال برای تولید سوژه‌هایش از چه مکانیسم‌های حکمرانی‌ای بهره می‌برد؟ در این پژوهش کوشیده‌ شده‌ است با قرار دادن منطق استراتژیک درون نهادها و گزاره‌های گفتمانی سرمایه‌داری ‌نئولیبرال، مکانیسم‌های حکمرانی آن مورد بررسی قرار گیرد. پس از تحلیل‌های انجام‌شده، چهار مکانیسم عمده‌ نئولیبرالیسم شناسایی شد که باید آن‌ها را درون یک پازل و در ارتباط با یکدیگر فهم کرد؛ این مکانیسم‌های چهارگانه‌ که در ارتباط با یکدیگر در پی تولید و بازتولید جایگاه‌های سوژگی خاصی هستند، عبارت‌اند از: 1) مکانیسم «خطرناک زندگی کُن»، 2) مکانیسم «ان‌جی‌اوسازی فعالیت‌های گروهی و مردمی»، 3) مکانیسم انضباطی و 4) مکانیسم امنیتی.

مشاهده مقاله

روابط بین الملل

نقد بنیان‏های فلسفی، مفهومی و نظری ایده دولت جهانی با اتکا به عدالت جهانی

علی اسمعیلی اردکانی؛ مهسا دینی

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.84836.1639

چکیده

امروزه مسائل بحث‌برانگیزی مانند بی‏عدالتی و فقر درون دولت‌های ملی، انسان‌ها را در جهان نسبت به آسیب‌پذیری‌های مشترک آگاه می‌کند. از نتایج تحلیلی رشد روزافزون مشکلات، ناتوانی دولت‌های ملی در فراهم‏آوردن حکمرانی مطلوب در سطح ملی و بین‌المللی علی‌رغم تلاش‌های صورت‌گرفته با ایجاد سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی است. از آنجا ... بیشتر امروزه مسائل بحث‌برانگیزی مانند بی‏عدالتی و فقر درون دولت‌های ملی، انسان‌ها را در جهان نسبت به آسیب‌پذیری‌های مشترک آگاه می‌کند. از نتایج تحلیلی رشد روزافزون مشکلات، ناتوانی دولت‌های ملی در فراهم‏آوردن حکمرانی مطلوب در سطح ملی و بین‌المللی علی‌رغم تلاش‌های صورت‌گرفته با ایجاد سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی است. از آنجا که بشر در طول تاریخ همواره درپی ایجاد وضعیتی بهتر برای خود بوده، ضرورت حل‌ مسائل بنیادین، پاسخ به این پرسش را ضروری می‏سازد که کدام سازوکار سیاسی، توانایی رفع بحران‌های جهانی و ایجاد وضعیت مطلوب زیست بشری را دارد. یکی از پاسخ‌ها، ایجاد سازوکارهایی نهادی ـ سیاسی است که در آن دولت‌ها بتوانند با هدف کمک به بهبود زیست بشر، با ایده جهان‌شمول در جهان همراه شوند. طرح ایده دولت جهانی همواره به‌عنوان پاسخی نظری به بحران‌های فراملی و ناتوانی دولت‌های ملی در تأمین خیرهای عمومی جهانی مطرح شده است؛ با این حال، مشروعیت هنجاری و امکان‌پذیری نظری این ایده همچنان محل مناقشه است. مسئله اصلی این مقاله آن است که آیا نظریه‌های دولت جهانی، بر اساس معیارهای پذیرفته‌شده در ادبیات عدالت جهانی، از انسجام هنجاری و کارکردی لازم برخوردارند یا خیر. پرسش ما در این پژوهش این است که بر اساس چه معیارهای نظریِ عدالت جهانی می‌توان ادعا کرد که ایده دولت جهانی فاقد انسجام هنجاری و کارکردی است؟این پژوهش در پارادایم تفسیری_انتقادی با ماهیتی بنیادین انجام شده و روش تحقیق پژوهشگران، روش تحلیل مفهومی در جهت بررسی دقیق و موشکافانه نقد فلسفی، نظری و مفهومی ایده دولت جهانی و عدالت جهانی در آثار اندیشمندان فلسفی و نظری این ایده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظریه‌های دولت جهانی، علی‌رغم ادعای جهان‌شمولی هنجاری، در مواجهه با الزامات عدالت جهانی- به‌ویژه در زمینه تکثر فرهنگی، خودمختاری سیاسی، سازوکارهای پاسخ‌گویی و عدالت توزیعی - با ناسازگاری‌های نظری و ضعف‌های ساختاری روبه‌رو هستند. این ناسازگاری‌ها موجب می‌شود که دولت جهانی، نه‌تنها به‌عنوان راه‌حلی عادلانه برای نظم جهانی قابل دفاع نباشد، بلکه بالقوه به بازتولید تمرکز قدرت و نابرابری‌های جدید نیز بینجامد. نتیجه‌گیری مقاله نشان می‌دهد که به‌جای دولت جهانی به‌مثابه ساختاری متمرکز و یکپارچه، الگوهای حکمرانی جهانی چندلایه و مبتنی بر چندجانبه‌گرایی، در چارچوب معیارهای عدالت جهانی، از قابلیت دفاع نظری و هنجاری بیشتری برخوردارند.

مشاهده مقاله

جامعه شناسی سیاسی

کاربست مفهومی انگاره اجتماعی در تحلیل مناسبات دولت و جامعه مدنی در دوره پهلوی دوم

زینب مهدوی فر؛ علی اصغر داودی

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.76973.1473

چکیده

تحولات سیاسی و اجتماعی دوره پهلوی دوم نظیر اشغال ایران توسط متفقین، ملی شدن صنعت نفت، کودتای 28 مرداد و برنامه‌های نوسازی اقتصادی و اجتماعی شاه، شرایط نوینی در حیات ذهنی جامعه ایران ایجاد کرد. بازیگران اجتماعی همچون روشنفکران، نویسندگان و روحانیون در کنار نخبگان سیاسی، هر یک انگاره جدیدی از دولت، مبتنی بر ارزش‌ها، آرمان‌ها و انتظارات ... بیشتر تحولات سیاسی و اجتماعی دوره پهلوی دوم نظیر اشغال ایران توسط متفقین، ملی شدن صنعت نفت، کودتای 28 مرداد و برنامه‌های نوسازی اقتصادی و اجتماعی شاه، شرایط نوینی در حیات ذهنی جامعه ایران ایجاد کرد. بازیگران اجتماعی همچون روشنفکران، نویسندگان و روحانیون در کنار نخبگان سیاسی، هر یک انگاره جدیدی از دولت، مبتنی بر ارزش‌ها، آرمان‌ها و انتظارات خود مطرح ساختند. با توجه به اینکه نظریات پیشین، تحلیل ساخت و کارکرد دولت را بر اساس نقش عوامل عینی مورد توجه قرار داده و عوامل ذهنیتی را مغفول گذارده‌اند، هدف مقاله حاضر این است که به بررسی نقش انگاره یا تخیل اجتماعی در تحلیل دولت در این مقطع زمانی بپردازد تا مشخص شود چگونه ذهنیت جمعی در تحلیل مناسبات دولت و جامعه می‌تواند کارساز افتد. از این رو، پرسش اصلی این است که تا چه حد می‌توان از چارچوب مفهومی انگاره اجتماعی یا ذهنیت جمعی در تحلیل مناسبات دولت و جامعه مدنی در دوره پهلوی دوم بهره گرفت؟ بررسی پیشینه موضوع نشان می‌دهد که اندک نویسندگانی از این زاویه و به نقش انگاره اجتماعی در تحلیل دولت و جامعه مدنی پرداخته‌اند. در این مقاله با به‌کارگیری روش تحلیل مضمون کیفی، کتب، مقالات، مصاحبه‌ها و سخنرانی نویسندگان از نحله‌های فکری متفاوت و نیز نخبگان سیاسی، مورد کاوش و تحلیل قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که آرمان‌ها، ایده‌ها و اتوپیاهایی که روشنفکران با تمرکز بر انگاره‌هایی نظیر آزادی‌خواهی، استبداد ستیزی، استعمارزدایی، عدالت‌خواهی و ضد نوسازی مطرح کردند، با انگاره‌ای که روحانیون از دولت مبنی بر اجرای قوانین اسلامی داشتند، پیوند خورد و با فانتزی شاه از دولت مبنی بر احیای تمدن آریایی، در تقابل قرار گرفت و زمینه قیام گسترده مردمی و در نهایت فروپاشی دولت پهلوی را رقم زد.

مشاهده مقاله

جامعه شناسی سیاسی

بازآفرینی اعتماد سیاسی در ایران امروز

مصطفی قربانی؛ مجتبی پاشائی

دوره 12، شماره 45 ، فروردین 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2024.74485.1428

چکیده

متأثر از کاهش میزان اعتماد سیاسی به‌عنوان یک واقعیت مشهود در سال‌های اخیر، ایران امروز با معضلات متعددی در حوزه حکمرانی سیاسی مواجه است. بر این اساس، سؤال اصلی پژوهش حاضر آن است که «اعتماد سیاسی در ایران امروز چگونه قابل احیا است؟» فرض بر آن است که بازآفرینی اعتماد سیاسی در ایران امروز، علاوه بر تقویت کارآمدی حکومت در ارائه ... بیشتر متأثر از کاهش میزان اعتماد سیاسی به‌عنوان یک واقعیت مشهود در سال‌های اخیر، ایران امروز با معضلات متعددی در حوزه حکمرانی سیاسی مواجه است. بر این اساس، سؤال اصلی پژوهش حاضر آن است که «اعتماد سیاسی در ایران امروز چگونه قابل احیا است؟» فرض بر آن است که بازآفرینی اعتماد سیاسی در ایران امروز، علاوه بر تقویت کارآمدی حکومت در ارائه پاسخ معتبر به خواسته‌های شهروندان، منوط به شالوده شکنی و واسازی فضای فرا واقعیتی است که بر اذهان ایرانیان سیطره یافته است. با تلفیق رویکرد فرهنگی با محوریت فرا واقعیت ژان بودریار و رویکرد نهادی در قالب نظریه سیستمی به‌عنوان چارچوب نظری و همچنین استفاده از روش فرا تحلیل با رویکرد سیاست پژوهانه، این نتایج به‌دست‌آمده که بازآفرینی اعتماد سیاسی در ایران امروز، علاوه بر تقویت ماهیت تعادلی دولت، حداکثر سازی بهره‌گیری از ظرفیت‌های متکثر جامعه، ترمیم عدالت توزیعی، تسریع در پاسخگویی به تقاضاهای جامعه و تقویت ظرفیت‌های رفورم درونی، در گرو میدان دادن به کنشگران مرزی، رؤیت‌پذیرسازی حکمرانی، تقویت نهادهای واسط، تقویت عقلانیت ارتباطی، استخدام نمادهای عام به‌منظور نمایندگی کردن کل جامعه، ارائه روایت اول از رویدادهای کشور، ضابطه‌مند کردن رقابت نخبگان سیاسی، دقت در وعده دادن از سوی مقامات، تقویت مرجعیت رسانه‌های رسمی و... است.

مشاهده مقاله

ریشه‌های بهار عربی و دومینوی فروپاشی رژیم‌های عرب (تعیین‌کنندگی عوامل کوتاه‌مدت و نقش مدیریت سیاسی)

دوره 3، شماره 11 ، آذر 1396، ، صفحه 1-26

https://doi.org/10.22054/tssq.2017.8102

چکیده

در جریان «بهار عربی» موج خیزش‌های مردمی جهان عرب را درنوردید. در اثر این قیام‌ها، چهار حکومت عربی (تونس، مصر، لیبی و یمن) سرنگون شدند؛‌ سه حکومت (بحرین، اردن و تا حدی عربستان) با مشکلات جدی روبه‌رو شدند و یک حکومت (سوریه) دستخوش جنگ داخلی گشت. بقیه‌ی دولت‌های عربی باثبات به‌نظر می‌رسند. پرسش این مقاله آن است که ‌چرا برخی از ... بیشتر در جریان «بهار عربی» موج خیزش‌های مردمی جهان عرب را درنوردید. در اثر این قیام‌ها، چهار حکومت عربی (تونس، مصر، لیبی و یمن) سرنگون شدند؛‌ سه حکومت (بحرین، اردن و تا حدی عربستان) با مشکلات جدی روبه‌رو شدند و یک حکومت (سوریه) دستخوش جنگ داخلی گشت. بقیه‌ی دولت‌های عربی باثبات به‌نظر می‌رسند. پرسش این مقاله آن است که ‌چرا برخی از این خیزش‌ها موفق به سرنگونی رژیم‌های حاکم شدند، در حالی‌که سایرین ناکام ماندند. این پژوهش بر آن است در عین‌حال که عوامل بلندمدتی ریشه بروز این انقلاب‌ها بوده‌اند که در جریان بهار عربی به‌شکل بحران‌های غیرمنتظره خود را آشکار ساختند، اما آن‌چه نقش تعیین ‌کننده در سرنگونی برخی رژیم‌ها و بقای برخی دیگر را ایفا کرد، ترکیب عوامل کوتاه‌مدت بودند. برای رسیدن به این پاسخ‌، عوامل دخیل در بروز انقلاب‌های مزبور در شش بخش سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، نظامی و خارجی بررسی شده‌اند. روش این پژوهش مقایسه‌ای است؛ مقایسه نظام‌مند تجربه‌ی کشورهای درگیر در بحران نشان می‌دهد حکومت‌هایی که با مدیریت سیاسی خود توانستند حمایت بخش قابل ملاحظه‌ای از مردم (حتی فقط یک اقلیت قدرتمند)‌ را جلب کرده و نیز وفاداری بدنه‌ی اصلی ارتش را نسبت به‌خود حفظ کنند، از خطر سقوط رهایی یافتند. ممانعت حکام از شکل‌گیری اجماع جهانی علیه خود و بهره‌گیری از تاکتیک‌های مناسب در حوزه‌ی داخلی دو نکته‌ی مهم در این زمینه بوده است که دولت‌های عربی پس از خروج از شوک غافل‌گیری سقوط بن علی، به‌تدریج از یکدیگر آموختند.

دولت و محیط زیست: از رویکردهای بدون دولت تا رویکردهای مشارکتی

دوره 2، شماره 8 ، اسفند 1395، ، صفحه 59-80

https://doi.org/10.22054/tssq.2017.7198

چکیده

در مورد نسبت تکالیف دولت و حفظ محیط زیست در آموزههای حقوق عمومی دیدگاههای متنوعی مطرح است. حداقل می‌توان در چارچوب وظیفه عمومی مذکور در اصل پنجاه قانون اساسی سه رویکرد تفسیری ـ تحلیلی را از همدیگر تفکیک نمود. رویکرد نخست مبتنی بر محوریت دولت در حفاظت از محیط زیست و تضمین حق بر محیط زیست سالم است (رویکرد دولت‌محور)؛ رویکرد دوم ... بیشتر

سیاست جنسیت در ایران معاصر: نقش دولت در تغییر وضعیت و حقوق زنان (1392-1270)

دوره 7، شماره 27 ، آبان 1400، ، صفحه 59-87

https://doi.org/10.22054/tssq.2021.43143.710

چکیده

سیاست جنسیت در ایران معاصر نوسانهای فراوانی به خود دیده اما در مجموع تغییرات قابل ملاحظهای را در وضعیت زنان بههمراه داشته است. پرسش مقاله معطوف به عوامل سیاسی و بویژه نقش دولت در این تغییرات است. مقاله با استفاده از روش تاریخی-تطبیقی نشان می‌دهد که سیاست جنسیت در ایران معاصر از سه متغیر «قدرت جنبش زنان»، «گرایشهای ... بیشتر سیاست جنسیت در ایران معاصر نوسانهای فراوانی به خود دیده اما در مجموع تغییرات قابل ملاحظهای را در وضعیت زنان بههمراه داشته است. پرسش مقاله معطوف به عوامل سیاسی و بویژه نقش دولت در این تغییرات است. مقاله با استفاده از روش تاریخی-تطبیقی نشان می‌دهد که سیاست جنسیت در ایران معاصر از سه متغیر «قدرت جنبش زنان»، «گرایشهای دولت» و «مواضع دیگر نیروهای اجتماعی» متأثر بوده و در قالب سه الگوی متمایز ظاهر شده است: نخست، «الگوی محافظهکارانه» که ناشی از همزمانی ضعف جنبش زنان، دولت سنتگرا و مقاومت برخی از نیروهای محافظهکار بوده که تغییر چندانی در وضعیت زنان ایجاد نکرده است. این الگو در سالهای پیش از جنبش مشروطه (1270 تا 1284)، دهه 1320و برخی مقاطع پس از انقلاب اسلامی(1360 تا 1367) قابل مشاهده است. دوم، «الگوی اصلاحات آمرانه» که ناشی از همزمانی ضعف جنبش زنان، دولت اقتدارگرا و کاهش مقاومت نیروهای محافظهکار بوده و این الگو در سالهای 1300 تا 1320 و همچنین 1342 تا 1357 دیده میشود که باعث تغییراتی در وضعیت حقوقی زنان شد؛ اما این تغییرات از آنجا که با مشارکت جامعه زنان همراه نبود، عمق و استحکامی پیدا نکرد و دورههایی از واگشت را به همراه داشت. سوم «الگوی اصلاحات دموکراتیک» که ناشی از همزمانی جنبش زنان، دولت اصلاحگرا و توازن میان نیروهای اجتماعی نوگرا و سنتگرا بوده است. این الگو در سالهای اولیه پس از جنبش مشروطه و دو دوره موسوم به سازندگی و اصلاحات در سالهای پس از انقلاب ظاهر شد و تغییراتی نسبتاً عمیق و پایدار در وضعیت زنان به همراه داشت.

دیپلماسی نظامی؛ راهبرد نوین دولت‌ها در پیگیری اهداف سیاست خارجی

دوره 6، شماره 23 ، آذر 1399، ، صفحه 219-256

https://doi.org/10.22054/tssq.2020.39753.653

چکیده

دیرزمانی یگانه راه‌حل پایان دادن به اختلافات میان کشورها رویارویی در میادین نبرد و گزینه نظامی بود. در بحبوحه همین جنگ‌ها مهمترین استراتژی‌های نظامی متولد شدند و به کرّات در سایر نبردها نیز مورد استفاده قرار گرفتند. اما به مرور زمان دولت‌ها دریافتند که جنگ دستاویزی بسیار پرهزینه همراه با تلفات گسترده جانی و مالی است. بنابراین استفاده ... بیشتر دیرزمانی یگانه راه‌حل پایان دادن به اختلافات میان کشورها رویارویی در میادین نبرد و گزینه نظامی بود. در بحبوحه همین جنگ‌ها مهمترین استراتژی‌های نظامی متولد شدند و به کرّات در سایر نبردها نیز مورد استفاده قرار گرفتند. اما به مرور زمان دولت‌ها دریافتند که جنگ دستاویزی بسیار پرهزینه همراه با تلفات گسترده جانی و مالی است. بنابراین استفاده از گفتگو و حل مسالمت‌آمیز اختلافات پای میز مذاکره در قالب دیپلماسی به طور جدی در دستور کار دولت‌ها قرار گرفت. با این همه، هیچ یک از این راه‌ها (استراتژی و دیپلماسی) نتوانستند به تنهایی صلح پایداری را برای دنیا به ارمغان بیاورند. در نتیجه لزوم پیدایش و اهمیت دیپلماسی نظامی بیش از پیش آشکار شد. این مقاله برآن است تا به بررسی چیستی دیپلماسی نظامی به عنوان رهیافتی نوین در تبیین مسائل راهبردی پرداخته و نقش این رهیافت را در سیاست خارجی دولت‌ها مورد مداقه قرار دهد»؟ فرضیه اصلی آن است که «دیپلماسی نظامی، شیوه نوینی از ارائه توان نظامی، جهت دستیابی به مقاصد صلح‌آمیز، اجتناب از خشونت نظامی و افزایش بازدارندگی است» که از سوی دیگر به ابزاری برای نیل به اهداف سیاست خارجی به‌ویژه نزد قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است، بررسی‌های به عمل آمده نشان می‌دهد که «اتخاذ چنین رویکردی سبب افزایش توانمندی کشورها در پیگیری اهداف سیاست خارجی و به تبع، افزایش قدرت و نقش‌آفرینی آنها در عرصه تحولات بین‌المللی می‌شود».

امنیتی کردن کرونا ویروس و پذیرش اقدامات محدود کننده دولت‌ها در مواجهه با پاندمی کرونا؛ مطالعه موردی بریتانیا، آلمان و استرالیا

دوره 6، شماره 22 ، شهریور 1399، ، صفحه 107-140

https://doi.org/10.22054/tssq.2021.56706.1023

چکیده

دولتهای مختلف در سطح جهان اقدامات محدودکننده سنگینی را بهمنظور مقابله با شیوع ویروس کووید-19 در دستور کار قرار دادهاند؛ اقداماتی که در شرایط عادی برای مردم غیرقابل تحمل هستند. علیرغم اعتراضات مردمی در برخی از کشورها، این اقدامات محدودکننده و تدابیر غیرعادی تا بدین لحظه مورد پذیرش عموم قرار گرفتهاند. کاربست یک نظریه بهمنظور ... بیشتر دولتهای مختلف در سطح جهان اقدامات محدودکننده سنگینی را بهمنظور مقابله با شیوع ویروس کووید-19 در دستور کار قرار دادهاند؛ اقداماتی که در شرایط عادی برای مردم غیرقابل تحمل هستند. علیرغم اعتراضات مردمی در برخی از کشورها، این اقدامات محدودکننده و تدابیر غیرعادی تا بدین لحظه مورد پذیرش عموم قرار گرفتهاند. کاربست یک نظریه بهمنظور بررسی چگونگی پذیرش این اقدامات محدودکننده، هدف اصلی این پژوهش میباشد. پرسش پژوهش این است که: امنیتی‌کردن کروناویروس توسط مقامات ذیصلاح دولتهای مختلف چگونه بر پذیرش اقدامات محدودکننده آن دولتها توسط مردم در مواجهه با کروناویروس تأثیر میگذارد؟ فرضیه این است که «به‌واسطه کنشگفتاری موفقیتآمیز «امنیتی‌کردن» سلامت مردم از خطر پاندمی (همهگیری) ویروسی توسط دولتهای مختلف و نیروی اجرایی نهفته در آن، زمینه فعلی تغییر نموده و مخاطب (در اینجا مردم کشورهای مختلف) متقاعد میگردد که تدابیر و تمهیدات غیرعادی نظیر تعطیلی دانشگاهها، مساجد، اماکن مقدس مذهبی، دیسکوها و کلوبهای شبانه که دولتهای مختلف آنها ‌را در مواجهه با کروناویروس بکار می‌گیرند را تحمل نماید». متدولوژی این پژوهش مبتنی بر بررسی اظهارات و بیانیههای مطبوعاتی نخست وزیران بریتانیا و استرالیا و صدراعظم آلمان میباشد. بهواسطه بررسی اظهارات این سه مقام دولتی، عناصر اصلی و شرایط تسهیلکننده کنش گفتاری امنیتیکردن کروناویروس مورد تدقیق قرار میگیرد که بههمین دلیل میتوان روش پژوهش را کیفی ذکر نمود. روش گردآوری دادهها استفاده از تارنماهای معتبر و رسمی میباشد. ضمناً این نکته مفروض گرفته میشود در تمامی کشورهایی که اقدامات محدودکننده در مقابله با پاندمی کووید- 19 اعمال میگردد مشابه فرآیندی که این سه مقام دولتی در امنیتیکردن کروناویروس و اعمال محدودیتهای شدید بهکار میگیرند، تکرار میگردد.

‌واکاوی مدرنیته سیاسی در اندیشه فروغی

حمید یحیوی؛ علی مرادی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 31 تیر 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.84227.1620

چکیده

فروغی یکی از مهم‌ترین روشنفکران ایرانی بود که هم افکار‎ سنجیده‌ای درباره شکل مناسب دولت در کالبد سیاسی ایران داشت، هم فرصت یافت این نظریات را به کنش سیاسی پیوند بزند. جستار حاضر با روش تحلیلی و توصیفی در چارچوب خوانش موریس باربیه از مفهوم مدرنیته سیاسی در صدد بررسی جایگاه مدرنیته سیاسی در اندیشه سیاسی فروغی است تا دریابد که وی درباره ... بیشتر فروغی یکی از مهم‌ترین روشنفکران ایرانی بود که هم افکار‎ سنجیده‌ای درباره شکل مناسب دولت در کالبد سیاسی ایران داشت، هم فرصت یافت این نظریات را به کنش سیاسی پیوند بزند. جستار حاضر با روش تحلیلی و توصیفی در چارچوب خوانش موریس باربیه از مفهوم مدرنیته سیاسی در صدد بررسی جایگاه مدرنیته سیاسی در اندیشه سیاسی فروغی است تا دریابد که وی درباره مدرنیته سیاسی چگونه می‌اندیشید؟ با این توضیح که مدرنیته سیاسی از نظر باربیه بر تکوین دولت سیاسی و لزوم تمایز آن از جامعه مدنی تأکید دارد، به‌نحوی که از یک سو مردم همواره قادر باشند صاحبان قدرت خطاپذیر را به شکلی قانون‌مند، به دور از هرج و مرج نقد کنند و با اتکا به پایگاه‌های مستقل خویش‌ قدرت سیاسی را مهار کرده و در آن سهیم شوند. از سوی دیگر، آزادی داشته باشند تا استعدادهای خود را پرورش داده و کمال مطلوب خود را دنبال کنند. نتایج پژوهش نشان داد اندیشه فروغی درباره مدرنیته سیاسی را می‌توان به دو برهه قبل و بعد از شکست مشروطیت دسته‌بندی نمود. به این ترتیب که تا قبل از شکست مشروطیت به لزوم ایجاد یک دولت حداقلی و جدایی دولت از جامعه مدنی گرایش داشت. اما‎، با شکست مشروطه ، اندیشه فروغی به سمت اولویت‌بخشی به تکوین «دولت مطلقه» با هدف تربیت مردم و ایجاد «ملت» با تأکید بر ایرانی‌گری به عنوان بستر تحقق مدرنیته سیاسی متمایل شد. البته، به پشتوانه نظریه و کنش او نمی‌توان این تغییر اولویت را به‌منزله بی‌باوری وی به تفکیک پهنه عمومی از خصوصی تلقی کرد

مشاهده مقاله

از پذیرش تا مقاومت: بررسی استراتژی‌های جامعه ایران در برابر دوگانگی سیاسی دولت و جامعه

محمودرضا رهبرقاضی؛ زهرا صادقی نقدعلی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 فروردین 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2025.81415.1554

چکیده

این پژوهش به بررسی پدیده دوگانگی سیاسی دولت و جامعه با استفاده از رویکرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد و روش اشتراوس و کوربین پرداخته است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با 24 نفر از خبرگان نظری و دانشگاهی در سال 1403 جمع‌آوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که عواملی مانند تعارضات سیاسی تاریخی، بی‌اعتمادی ... بیشتر این پژوهش به بررسی پدیده دوگانگی سیاسی دولت و جامعه با استفاده از رویکرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد و روش اشتراوس و کوربین پرداخته است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با 24 نفر از خبرگان نظری و دانشگاهی در سال 1403 جمع‌آوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که عواملی مانند تعارضات سیاسی تاریخی، بی‌اعتمادی به نهادهای سیاسی، اختلافات ایدئولوژیک، مداخلات خارجی، ساختارهای اجتماعی-اقتصادی، فرهنگ سیاسی جامعه، فضای رسانه‌ای و اطلاعاتی، فرهنگ خانواده و آموزش از جمله مهم‌ترین عوامل علی و زمینه‌ای دوگانگی سیاسی دولت و جامعه به شمار می‌آیند. همچنین، نقش اعتراضات اجتماعی، تصمیم‌گیری‌های کلان سیاسی، شبکه‌های اجتماعی و تغییرات قانونی و حقوقی به عنوان عوامل مداخله‌گر، به شدت در تسهیل یا تشدید دوگانگی سیاسی مؤثر است. یافته‌ها نشان می‌دهد که پدیده دوگانگی سیاسی دولت و جامعه دو استراتژی پذیرش یا مقاومت را در میان افراد ایجاد کرده است. سرانجام، پیامدهای دوگانگی سیاسی شامل تشدید شکاف اجتماعی و سیاسی، افزایش بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی، افزایش نارضایتی عمومی، افزایش خشونت و درگیری‌های اجتماعی، کاهش اعتماد سیاسی، تضعیف همبستگی ملی، افزایش مهاجرت و فرار مغزها است. همچنین، کد هسته برای این پژوهش شکاف‌های ساختاری و فرهنگی انتخاب شده است که اصلی‌ترین دلیل پدیده دوگانگی سیاسی محسوب می‌شود. سرانجام، در پایان پس از ارائه پارادایم نظری برگرفته‌شده از داده‌های پژوهش، توصیه‌های سیاستی برای کاهش این شکاف سیاسی در کشور ارائه شد.

مشاهده مقاله

چرخش های سیاسی- ایدئولوژیک و تحولات اقتصادی در ایران پس از انقلاب اسلامی (1391-1358): بررسی دولتهای موسوم به انقلاب-جنگ، سازندگی، اصلاحات و عدالت پرور

ابوالفضل دلاوری؛ الهه محمدی پیروزیان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 10 شهریور 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2025.82869.1593

چکیده

چکیدهاقتصاد ایران در سال‌های پس از انقلاب در مجموع وضعیتی بحرانی داشته‌است. میانگین ناچیز نرخ رشد و ناجیزتر از آن درآمد سرانه، تورم بالا و مستمر، نرخ پایین سرمایه‌گذاری و تداوم وابستگی به فروش نفت خام، همگی در حالی خود را همچنان نشان می‌دهد که در طول این سال‌ها چند برنامه بلند مدت و میان مدت برای توسعه اقتصادی و اجتماعی تدوین و ... بیشتر چکیدهاقتصاد ایران در سال‌های پس از انقلاب در مجموع وضعیتی بحرانی داشته‌است. میانگین ناچیز نرخ رشد و ناجیزتر از آن درآمد سرانه، تورم بالا و مستمر، نرخ پایین سرمایه‌گذاری و تداوم وابستگی به فروش نفت خام، همگی در حالی خود را همچنان نشان می‌دهد که در طول این سال‌ها چند برنامه بلند مدت و میان مدت برای توسعه اقتصادی و اجتماعی تدوین و تصویب و اجرا شده است. اما هیچ یک از این برنامه‌ها در عمل توفیق چندانی نداشته اند. در این مقاله با بررسی چهار برهه انقلاب-جنگ، سازندگی، اصلاحات و عدالت، تاثیر چرخش‌های سیاسی و ایدئولوژیک در رویکردها و سیاست‌های اقتصادی اتخاد شده در هر یک از این برهه‌ها نشان داده‌شد و سپس دستاوردهای هر دوره بر اساس شاخص‌های رشد، درآمد سرانه، سرمایه‌گذاری، اشتغال، تورم و برابری مورد ارزیابی مقایسه ای قرار گرفت. یافته‌های مقاله بیانگر آن بود که چرخش‌های سیاسی و ایدئولوژیک در هر یک از این برهه‌ها به دنبال منازعات میان نیروها و جریان‌های رقیب درون حکومت رخ داده و به اتخاد رویکردها و سیاست‌های متعارض و متخالف با برهه قبلی منجرشده است. چنین وضعیتی، موجب وقفه‌ها، نوسان‌ها و واگشت‌های متعددی در روند تحولات اقتصادی شده که نه فقط مانع انباشت دستاوردهای اقتصادی شده بلکه به تلنبارشدن مشکلات و بحران‌ها انجامیده است. واژه های کلیدی: چرخش‌های سیاسی – ایدئولوژیک، سیاست‌های اقتصادی، ایران،

مشاهده مقاله

هماهنگی چینی و نظم بین‌المللی در سده بیست و یکم

فریبرز ارغوانی پیرسلامی؛ سجاد کریمیان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 13 اردیبهشت 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2025.79725.1517

چکیده

ارتقای قدرت چین در نظم بین‌المللی موجود گمانه‌های بسیاری را در خصوص رویکرد و نگاه آن به ماهیت نظم بین‌المللی مطلوب به وجود آورده است. با توجه به تلاش هر قدرت نوظهور برای انطباق نظم بین‌المللی متناسب با منافع و آرمان‌های خویش، شناخت رویکرد چین به نظم بین‌المللی به‌ویژه در سده بیست و یکم از اهمیت برخوردار است. این مقاله با بازشناسی ... بیشتر ارتقای قدرت چین در نظم بین‌المللی موجود گمانه‌های بسیاری را در خصوص رویکرد و نگاه آن به ماهیت نظم بین‌المللی مطلوب به وجود آورده است. با توجه به تلاش هر قدرت نوظهور برای انطباق نظم بین‌المللی متناسب با منافع و آرمان‌های خویش، شناخت رویکرد چین به نظم بین‌المللی به‌ویژه در سده بیست و یکم از اهمیت برخوردار است. این مقاله با بازشناسی مفهوم «هماهنگی» به‌عنوان مرکز ثقل نظام فکری و اندیشگی چین، واکاوی چیستی و ماهیت رویکرد چین به نظم بین‌المللی را ذیل این مفهوم هدف خود قرار داده است. بر این اساس، این مقاله با طرح این پرسش که نظم بین‌المللی چینی ذیل مفهوم هماهنگی چگونه و با چه ماهیت و مختصاتی قابل‌شناسایی است؟ ضمن نشان دادن برآمدن مفهوم هماهنگی از مهم‌ترین مکاتب فکری چین یعنی کنفوسیوسیم و تائوئیسم بر این نظر است که نظم چینی در بستر سده بیست و یکم فراتر از نگاه یکسان‌انگار به نظام بین‌المللی به دنبال تحقق تعادل و هماهنگی‌ای است که از طریق به رسمیت شناختن تفاوت‌ها حاصل می‌شود؛ به‌بیان‌دیگر هماهنگی زمانی محقق می‌شود که تفاوت‌ها پذیرفته شده و همکاری و رقابت محور تعاملات باشد. یافته‌های این پژوهش که با روش توصیفی-تبیینی و از دل واکاوی مکاتب فکری چین و مصادیق آن در جهان واقع به دست آمده نشان می‌دهد که معنای نظم از منظر هماهنگی با آنچه در نظم غربی مدنظر است متفاوت است. به رسمت شناختن تفاوت‌ها، احترام برای ارزش‌های دیگری، اصالت همکاری در مقابل تنازع و رقابت از مهم‌ترین ویژگی‌های این نظم است.

مشاهده مقاله

تحول در ماهیت حکمرانی دولت؛ گذار به فناوری‌های صنعت چهارم

مهدی الیاسی؛ محمد تندرو

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 مهر 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2024.79762.1521

چکیده

امروزه پیشرفت‌های فناورانه نیازمند شناخت مؤثرترین روش‌ها و نظام‌های سیاستی حکمرانی در سطوح مختلف است. این تغییر پارادایم، اجرای سیاست‌های حاکمیتی مؤثر را برای تسهیل یکپارچگی بهینه و ترسیم مسیر توسعه ضروری می‌سازد. اما این سیاستها صرفاً در سطح تغییر نگاه و یا رویکرد یک سازمان و چگونگی سیاستگذاری دولتها خلاصه نمیشود، ... بیشتر امروزه پیشرفت‌های فناورانه نیازمند شناخت مؤثرترین روش‌ها و نظام‌های سیاستی حکمرانی در سطوح مختلف است. این تغییر پارادایم، اجرای سیاست‌های حاکمیتی مؤثر را برای تسهیل یکپارچگی بهینه و ترسیم مسیر توسعه ضروری می‌سازد. اما این سیاستها صرفاً در سطح تغییر نگاه و یا رویکرد یک سازمان و چگونگی سیاستگذاری دولتها خلاصه نمیشود، بلکه ماهیت دولت را تحت تأثیر قرار خواهند داد. این پژوهش زوایای مختلف حکمرانی دولت را با توجه به شاخص‌های گذار به فناوری‌های صنعت چهارم بررسی میکند. همچنین با مطالعه موضوعی بیش از هجده سند سیاستی فناورانه در ایالات‌متحده آمریکا، با استفاده از ابزارهای پیشرفته تحلیل متنی و پردازش زبان طبیعی، فراتر از تفاوت‌های ظریف پیشرفت‌های فناورانه، جنبه‌های حاکمیتی را مورد پژوهش و تحلیل قرار داده و نشان می‌دهد این‌گونه سیاستگذاری به تدریج کارکرد دولت و شیوههای اعمال حاکمیت را تغییر داده و منشأ تحول شیوههای حکمرانی خواهد بود. هدف اصلی این پژوهش بررسی پویایی‌های پیچیده حاکم بر همزیستی مداخلات سیاستی حکمرانی مؤثر در فرآیندهای گذار به فناوری‌های صنعت چهارم، با تأکید بر چالش‌های چندوجهی است. این پژوهش به‌وضوح نشان می‌دهد که حکمرانی در عصر صنعت چهارم نیازمند درک چندبعدی به جهت قاعده گذاری در تحول نحوه حکمرانی کارکرد دولت است. در واقع، تنها از طریق رویکردهای حکمرانی منعطف، نوآورانه و مسئولانه و درک تحول ماهوی کنش دولتی است که می‌توان به موفقیت‌های پایدار دست یافت. این تحول را میتوان به عنوان نمونه بارز در گونههای سیاست‌گذاری و دگرگونی در ماهیت دولت آمریکا مشاهده کرد.

مشاهده مقاله

نقش دولت در توسعه سیاسی شهرستان‌ها؛ مطالعه موردی: فرمانداری‌های شهرستان‌های دشتستان، گناوه و عسلویه

عبدالرسول کاوه فرد؛ حجت الله ایوبی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 26 مهر 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2023.74717.1436

چکیده

این مقاله با هدف تحلیل و تبیین نقش فرمانداری‌ها در توسعه سیاسی در سطح شهرستان‌های استان بوشهر به انجام رسیده است. در این پژوهش، تلاش بر این بود، نقش فرمانداری‌ها به‌عنوان کارگزاران عالی دولت (و حاکمیت) در سطح مناطق و نواحی، بر شاخص‌های پنج‌گانه موردنظر این پژوهش با بهره‌گیری از ابزار پرسشنامه مورد بررسی قرار گیرد. روش پژوهش، توصیفی ... بیشتر این مقاله با هدف تحلیل و تبیین نقش فرمانداری‌ها در توسعه سیاسی در سطح شهرستان‌های استان بوشهر به انجام رسیده است. در این پژوهش، تلاش بر این بود، نقش فرمانداری‌ها به‌عنوان کارگزاران عالی دولت (و حاکمیت) در سطح مناطق و نواحی، بر شاخص‌های پنج‌گانه موردنظر این پژوهش با بهره‌گیری از ابزار پرسشنامه مورد بررسی قرار گیرد. روش پژوهش، توصیفی - تحلیلی بوده و داده‌ها به روش پیمایشی گردآوری شده است. برای سنجش پرسش‌های پرسشنامه از اعتبار صوری و برای سنجش پایایی آن از روش آلفای کرونباخ، بهره گرفته شده که پرسشنامه با ضریب اعتباری 907/0 تأیید شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز از آزمون‌های تی تک-نمونه‌ای، تحلیل واریانس و رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری واریانس‌محور و نرم‌افزار مربوطه (PLS) بهره گرفته شد. گردآوری داده‌ها نیز با توزیع پرسشنامه میان جامعه آماری، دربرگیرنده 100 نفر از کارکنان فرمانداری‌های مورد بررسی، به‌گونه تمام‌شماری صورت گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد، فرمانداری‌ها با توجّه به نقش راهبری خود، بر مقوله توسعه سیاسی و شاخص‌های پنج‌گانه مورد بررسی این پژوهش (کارآیی و کارآمدی دولت، مشارکت سیاسی، فعالیت احزاب و تشکّل‌های سیاسی، فعالیت رسانه‌های خبری - تحلیلی و حضور زنان در عرصه‌های سیاسی - اجتماعی) در سطح شهرستان‌های استان بوشهر، تأثیر فراوانی دارند. همچنین در ارزیابی صورت‌گرفته، از منظر شاخص‌های توسعه سیاسی، فرمانداری عسلویه، به نسبت دیگر فرمانداری‎های مورد مطالعه، عملکرد به‌نسبت بهتری داشته است.

مناسبات میان دولت، عدالت اجتماعی و آزادی‌های اولیه؛ درنگی در بنیاد فقهی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

احمد فرشادیان؛ مصطفی زالی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 دی 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2025.81896.1560

چکیده

عدالت اجتماعی در خوانش معاصر به معنای الزام دولت به تضمین دسترسی همگان به حد مشخصی از امکانات است. نظریه‌های مختلف عدالت اجتماعی در این دریافت مشترک‌اند که شناسایی چنین تعهدی برای دولت با به رسمیت شناختن حقی برای مداخله در حقوق و آزادی‌های اولیه همراه است؛ به نحوی که عدم پذیرش مداخله دولت در آزادی‌ها، سرانجام به نفی سیاست‌های بازتوزیعیِ ... بیشتر عدالت اجتماعی در خوانش معاصر به معنای الزام دولت به تضمین دسترسی همگان به حد مشخصی از امکانات است. نظریه‌های مختلف عدالت اجتماعی در این دریافت مشترک‌اند که شناسایی چنین تعهدی برای دولت با به رسمیت شناختن حقی برای مداخله در حقوق و آزادی‌های اولیه همراه است؛ به نحوی که عدم پذیرش مداخله دولت در آزادی‌ها، سرانجام به نفی سیاست‌های بازتوزیعیِ عدالت‌محور می‌انجامد. به هرروی، دولت برای تحقق عدالت اجتماعی ناگزیر به تحدید حقوق و آزادی‌های اولیه و به طور خاص مالکیت خواهد بود. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز در خلال اصول مختلف خود از یک سو عدالت اجتماعی را مقصد کلان خود برشمرده و از دیگر سو، حقوق و آزادی‌های اولیه را به صورت حداکثری تضمین نموده است. بدین ترتیب، بررسی «تزاحم میان تحقق عدالت اجتماعی با تضمین حداکثری حقوق و آزادی‌های اولیه مشروع» مسئله پژوهش حاضر را سامان می‌بخشد. این نوشتار می‌کوشد تا با روشی توصیفی-تحلیلی و با رجوع به مبانی کلامی-فقهی قانون اساسی، عامل مشروعیت و ضابطه‌ای برای حل مسئله مذکور بیابد و به این پرسش پاسخ دهد که «آیا دولت می‌تواند حقوق و آزادی‌های اولیه مشروع را به نفع عدالت محدود نماید؟». سرانجام نتایج پژوهش حاکی از آن است که مبتنی بر تقدّم خیر و مصلحت عمومی بر نفع شخصی و نیز شناسایی عدالت اجتماعی به‌مثابه ضابطه مفهومی و یکی از ملاک‌های تشخیص مصلحت عمومی، می‌توان از تقدم عدالت بر حقوق و آزادی‌ها سخن گفت. در این میان، ولایت مطلقه فقیه به‌مثابه عاملی برای مشروعیت گذار از وضع بی‌عدالتی به جامعه‌ای عادلانه نقش ایفا می‌کند.

مشاهده مقاله

سوبژکتیویته سیاسی و چرخش معنایی عدالت

مرتضی پرویزن؛ جعفر هزارجریبی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 دی 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2025.79837.1524

چکیده

پروسه مدرنیته سیاسی به‌موازات تحول در ایده‌های بنیادی سیاست (عدالت، آزادی، برابری و..) منجر به اهمیت تجلی اراده عمومی در سازوکار سیاسی شد و چالش مشروعیت بخشی دولتها منجر به برجسته‌شدن نقش هژمونی اخلاقی سیاسی و اقناع عمومی گردید. سازوکار ایدئولوژیک دولت با فراخوانی هیجانات و عواطف جامعه و هم‌ارز کردن معانی مدنظر با دال‌های متعالی، ... بیشتر پروسه مدرنیته سیاسی به‌موازات تحول در ایده‌های بنیادی سیاست (عدالت، آزادی، برابری و..) منجر به اهمیت تجلی اراده عمومی در سازوکار سیاسی شد و چالش مشروعیت بخشی دولتها منجر به برجسته‌شدن نقش هژمونی اخلاقی سیاسی و اقناع عمومی گردید. سازوکار ایدئولوژیک دولت با فراخوانی هیجانات و عواطف جامعه و هم‌ارز کردن معانی مدنظر با دال‌های متعالی، موقعیت‌های سوژگانی را تثبیت گرداند؛ لذا تألیف موقعیت‌های سوژگانی و دلالت مندی میل در پرتو گفتمان و سیطره بخشی آن در بستر ایدئولوژی امری اجتناب‌ناپذیر برای دولتها تلقی می‌شود. یکی از منافذ اصلی سوژگانی حوزة اخلاقی است و قدرت نیز تلاش می‌نماید به‌واسطه استحاله زنجیره دلالتی عدالت، حقیقت اخلاقی را برساخت نماید که آگاهی اخلاقی و عاطفی سوژه به‌نوعی استیضاح ‌شود که انگیزه‌های کنش نتواند به حس تعهد اخلاقی اجتماعی تجهیز شود. کثرت‌گرایی پست‌مدرن با تجسد آرمان‌های انسانی و اخلاقی همواره ایده عدالت را بازسازی می‌کند و در مقابل روند توتالیتاریسم مقاومت دائمی را تألیف می‌کند. در این مطالعه تلاش شد که هویت مسئله‌دار و تأسیسی سوژه را به‌موازات ایده عدالت در پرتو هستی‌شناسی سیاسی و لنز مفهومی لاکلائو و موفه مورد موشکافی قرار گیرد تا امکان پیکربندی سوژه را به مناسبات تحولات معنایی سیاست واکاوی شود. محور این مقاله امکان رهایی بخشی عدالت با توسل به لنز مفهومی لاکلائو و موفه و بهره‌مندی از هستی‌شناسی سیاسی است. از نتایج این مقاله می توان به امکان مقاومت، رهایی بخشی انبساط عدالت، تقویت تعهدات اخلاقی در راستای آگاهی جمعی اشاره کرد، که همین امر کنشگری سیاسی را در برابر قدرت دولت ممکن می کند.

الگوی روابط پیچیده در عصر هوش‌مصنوعی: تغییر در ماهیت کنش‌گران اقتصاد‌سیاسی بین‌الملل

هادی تقی پور اردشیری؛ مرتضی نورمحمدی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 دی 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2025.85613.1658

چکیده

در حالی که تأثیر فناوری بر اقتصاد سیاسی بین‌الملل به طور گسترده پژوهش شده است، اما درک محیط نوین کنش‌گری و الگوی روابط کنش‌گران در بستر توسعه هوش مصنوعی همچنان ناقص است. تأثیرگذاری هوش مصنوعی بر کنش‌گران به ویژه دولت‌ها مسئله اساسی است که نیاز به بررسی علمی دارد. هدف این پژوهش نیز بررسی و تحلیل ابعاد این تأثیرگذاری‌ها است. پرسش ... بیشتر در حالی که تأثیر فناوری بر اقتصاد سیاسی بین‌الملل به طور گسترده پژوهش شده است، اما درک محیط نوین کنش‌گری و الگوی روابط کنش‌گران در بستر توسعه هوش مصنوعی همچنان ناقص است. تأثیرگذاری هوش مصنوعی بر کنش‌گران به ویژه دولت‌ها مسئله اساسی است که نیاز به بررسی علمی دارد. هدف این پژوهش نیز بررسی و تحلیل ابعاد این تأثیرگذاری‌ها است. پرسش اساسی آن است که چگونه هوش مصنوعی می‌تواند ماهیت کنش‌گران اقتصاد سیاسی بین الملل به ویژه دولت را تغییر دهد؟ فرضیه پژوهش آن است که هوش مصنوعی با دگرگون‎سازی ظرفیت‎های کنش‎گران در ابعادی نظیر تصمیم‎گیری، داده‎محوری و خودمختاری، ماهیت آنان را تغییر داده و در نتیجه به پیدایش الگوهای جدید و پیچیده‎تری از روابط میان کنش‎گران منجر می‎شود. پژوهش حاضر از رویکرد توصیفی-تحلیلی بهره برده است تا داده‌های پیش و پس از سال 2010 که نقطه عطف توسعه هوش مصنوعی است را طبق 4 شاخصی که بر اساس نظریه وابستگی متقابل پیچیده رابرت کیوهن و جوزف نای انتخاب شده است، بررسی نماید. این 4 شاخص شامل تاثیر هوش‌مصنوعی بر سرشت کنش‌گران، ظهورکنش‌گران جدید، اهداف و منافع، و الگوی روابط کنش‌گران در است. یافته‌های پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی با ایجاد ظرفیت‌های نوین برای کنش‌گران، عملکرد آن‌ها را تغییر داده است. این تغییر موجب ایجاد الگوی نوینی از روابط پیچیده میان کنش‌گران گردیده است. طبق این الگو، تحول در ماهیت کنش‌گران به معنای بازتعریف عملکرد کنش‌گران به ویژه دولت و پیوستگی بیشتر آن ها با یکدیگر است که از طریق هوش مصنوعی به تولید ثروت و قدرت مبادرت می‌ورزند.

مشاهده مقاله

مشارکت سیاسی ایرانیان از منظر بازاریابی سیاسی؛ مطالعه موردی نهضت مشروطه

سعید نادری اصل؛ اسحاق سلطانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 دی 1404

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.79560.1512

چکیده

با گذشت زمان و پیچیده‌تر شدن جوامع مدرن، مفهوم مشارکت (سیاسی)، ابعاد و سویه‌های مختلفی یافته و بالتبع جایگاه و ابعاد آن در حوزه‌های مطالعاتی مختلف از جمله بازاریابی سیاسی دچار تحولات و تطوراتی شده است که بدون در نظرگرفتن این تحولات، هیچ‌گونه تجویزی ممکن نخواهد بود. از این رو در مقاله حاضر با استفاده از روش کیفی و راهبرد پژوهشی مطالعه ... بیشتر با گذشت زمان و پیچیده‌تر شدن جوامع مدرن، مفهوم مشارکت (سیاسی)، ابعاد و سویه‌های مختلفی یافته و بالتبع جایگاه و ابعاد آن در حوزه‌های مطالعاتی مختلف از جمله بازاریابی سیاسی دچار تحولات و تطوراتی شده است که بدون در نظرگرفتن این تحولات، هیچ‌گونه تجویزی ممکن نخواهد بود. از این رو در مقاله حاضر با استفاده از روش کیفی و راهبرد پژوهشی مطالعه موردی به این سؤال پرداخته می‌شود که «از منظر بازاریابی سیاسی، مشارکت سیاسی ایرانیان در دوره مشروطه چگونه رقم می‌خورد؟». برای دستیابی به پاسخی تحلیلی از چارچوب مطالعات بازاریابی سیاسی برای تبیین بازار سیاست بهره برده و با استفاده از مدل ذینفعان سیاسی فلیپ کاتلر و نیل کاتلر (1999)، پنج ذینفع (1)روحانیون، (2)مطبوعات، (3)بیگانگان، (4)حاکمان و (5)مردم مورد شناسایی قرار گرفت. بر این اساس روشن می‌شود که حاکمان دارای رویکردی سنتی و محصول‌محور، مطبوعات دارای رویکردی سنتی و محصول محور و به صورت کل رویکرد فروش‌محور، بیگانگان رویکرد فروش محور، مردم نیز دارای رویکرد فروش محور بوده و روحانیون طرفدار آیت الله شیخ فضل الله نوری دارای رویکرد سنتی و محصول‌محور و بخش دیگر روحانیون متأثر از روشنفکران دارای رویکرد فروش محور بودند. همچنین مشارکت در عصر مشروطه برهم کنش تلاش‌های ذی‌نفعان مختلف بازار بوده است و قطعاً میزان مشارکت هرکدام از ایشان متأثر از درکشان از عملکرد و بازیگری سایر ذی‌نفعان بوده است.

مشاهده مقاله

تطور ماهیت دولت در ایران در پرتو تحولات اقتصادی

شهلا بهمن آبادی؛ جواد اطاعت

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 مرداد 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.91274.1781

چکیده

تغییرات ساختار اقتصادی طی سال های 1357-1300 هم‌زمان با ظهور و افول اقشار اجتماعی جدیدی رخ داد و رابطه دولت و جامعه را بازتعریف کرد. در پژوهش‌های موجود، این فرایند علّی یا به سطح اقتصاد تقلیل یافته یا از منظر سیاسی بررسی شده و پیوند میان ساختار اقتصادی، قشربندی اجتماعی و ماهیت دولت به‌صورت منسجم تحلیل نشده است.سوال این است که تحولات ساختار ... بیشتر تغییرات ساختار اقتصادی طی سال های 1357-1300 هم‌زمان با ظهور و افول اقشار اجتماعی جدیدی رخ داد و رابطه دولت و جامعه را بازتعریف کرد. در پژوهش‌های موجود، این فرایند علّی یا به سطح اقتصاد تقلیل یافته یا از منظر سیاسی بررسی شده و پیوند میان ساختار اقتصادی، قشربندی اجتماعی و ماهیت دولت به‌صورت منسجم تحلیل نشده است.سوال این است که تحولات ساختار اقتصادی ایران دوره پهلوی از چه مسیرهای علّی‌ به دگرگونی قشربندی اجتماعی و تغییر در ماهیت اجتماعی دولت انجامید؟ فرض بر آن است که تغییر ساختار اقتصادی، با بازتعریف منطق انباشت و سازوکارهای تخصیص منابع، به تولید موقعیت‌های قشری وابسته به دولت انجامید و از این طریق پایگاه اجتماعی دولت را دگرگون ساخت.هدف، شناسایی و تبیین مکانیسم‌های علّی‌ است که از خلال آن‌ها مداخلات اقتصادی دولت به بازآرایی قشربندی اجتماعی و تحول ماهیت اجتماعی دولت منجر شد.پژوهش با روش کیفی ردیابی فرآیند و در چارچوب نظری تلفیقیِ رایت-گیدنز انجام شده است.یافته‌ها نشان می‌دهد که گسترش نقش دولت در سازمان‌دهی تولید، اشتغال و توزیع منابع، مکانیسم‌های مستقل بازتولید طبقاتی را تضعیف و هم‌زمان مکانیسم‌های اداری–توزیعی وابسته به دولت تقویت شد؛ فرایندی که به شکل‌گیری اقشار میانجی وابسته به دولت و بازتعریف معیارهای منزلت اجتماعی انجامید.نتیجتا دگرگونی ماهیت اجتماعی دولت پهلوی حاصل تغییر در مکانیسم‌های اساسی رابطه اقتصاد و جامعه بود: گذار از انباشت متکی بر نیروهای اجتماعی مستقل به انباشت دولت‌محور، جایگزینی بازتولید قشری مبتنی بر تولید با بازتولید اداری–نهادی، و تبدیل دولت از تنظیم‌کننده روابط اجتماعی به تولیدکننده مستقیم موقعیت‌های قشری.

مشاهده مقاله

جایگاه اخلاق در فلسفه سیاسی تامس هابز

بهزاد یزدانی؛ حسینعلی نوذری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 مرداد 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2025.73323.1408

چکیده

چکیدههدف این مقاله بررسی جایگاه اخلاق در نظام فلسفه سیاسی تامس هابز، فیلسوف سیاسی انگلیسی قرن هفدهم است. اگرچه، به زعم محققان اندیشه سیاسی، وی نخستین فیلسوف بزرگ سیاسی مدرن دانسته شده است؛ اما، برجستگی فلسفه سیاسی اصیل و تاثیرگذارش نتوانسته فلسفه اخلاقش را از دید محققان برجسته امروز پنهان نماید. هابز که واضع نظریه حاکم سیاسی با قدرت ... بیشتر چکیدههدف این مقاله بررسی جایگاه اخلاق در نظام فلسفه سیاسی تامس هابز، فیلسوف سیاسی انگلیسی قرن هفدهم است. اگرچه، به زعم محققان اندیشه سیاسی، وی نخستین فیلسوف بزرگ سیاسی مدرن دانسته شده است؛ اما، برجستگی فلسفه سیاسی اصیل و تاثیرگذارش نتوانسته فلسفه اخلاقش را از دید محققان برجسته امروز پنهان نماید. هابز که واضع نظریه حاکم سیاسی با قدرت مطلقه است، چگونه می‌تواند واجد نظریه اخلاقی باشد؟ بدون شک، دغدغه هابز نظم، صلح و امنیت بوده است و از این‌رو، با آمیختگی فلسفه اخلاق (قوانین طبیعی) و فلسفه سیاسی (قوانین مدنی) و ارائه نگاهی اخلاقی به صیانت نفس انسان‌ها، نظامی می‌سازد متشکل از بایدها و نبایدهای مبتنی بر توصیف سرشت انسان برای تشکیل دولتی صلح‌آمیز با ابتنا بر نظریه قرارداد اجتماعی. خاستگاه فلسفه اخلاق وی، نظریه قانون طبیعی است که نظریه حقوق طبیعی را نیز شامل می‌شود. قانون طبیعی و حقوق طبیعی دو بنیانی هستند که به ترتیب، هابز نظریه اخلاق و سیاست خود را بر آنها بنا کرده است. فلسفه اخلاقی هابز نقطه شروع بنیادینی است که فلسفه سیاسی او از آن بسط یافته است. وی، در لویاتان ادعا می‌کند که یگانه فلسفه اخلاقی درست و حقیقی را فراهم آورده است. به دلیل تاثیرگذاری اندیشه‌های هابز بر سیاست کشورهای غربی و تقریرهای انحصاری و استبدادی از اندیشه‌های این متفکر تاثیرگذار و مهم، بررسی تفاوت و تمیز نظریه اخلاقی وی از ساحت سیاسی تفکرات او و تاکید بر دارابودن نظریه اخلاقی توسط وی از اهمیتی دوچندان برخوردار است.

مشاهده مقاله

امکان یا امتناع دولت مدرن عربی -اسلامی؛ چالش ها و فرصت ها (مطالعه تطبیقی مرکز الرأی للدراسات و التدریب اردن و المعهد المصری للدراسات السیاسیة و الاستراتیجیه مصر)

سجاد چیت فروش؛ بیژن Bizhan

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 مرداد 1405

https://doi.org/10.22054/tssq.2026.85273.1652

چکیده

دولت مدرن مسئله‌ی امروز جهان اسلام است، زیرا جوامع اسلامی با چالش هماهنگی میان ساختارهای مدرن حکمرانی و ارزش‌ها و هویت دینی خود روبه‌رو هستند. بنابراین مسئله این تحقیق، بررسی چالش‌های اساسی و موانع پیش روی شکل‌گیری دولت مدرن اسلامی در جهان عرب از دیدگاه دو اندیشکده عربی است. پژوهش حاضر به دنبال تحلیل دیدگاه‌های این اندیشکده‌ها ... بیشتر دولت مدرن مسئله‌ی امروز جهان اسلام است، زیرا جوامع اسلامی با چالش هماهنگی میان ساختارهای مدرن حکمرانی و ارزش‌ها و هویت دینی خود روبه‌رو هستند. بنابراین مسئله این تحقیق، بررسی چالش‌های اساسی و موانع پیش روی شکل‌گیری دولت مدرن اسلامی در جهان عرب از دیدگاه دو اندیشکده عربی است. پژوهش حاضر به دنبال تحلیل دیدگاه‌های این اندیشکده‌ها در مورد ابعاد نظری و عملی تحقق دولت مدرن اسلامی، از جمله چالش‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چالش‌های اصلی و موانع پیش روی شکل‌گیری دولت مدرن اسلامی در جهان عرب از دیدگاه دو اندیشکده «الرأی للدراسات و التدریب» و «المعهد المصری للدراسات السیاسیة و الاستراتیجیة» چیست و چه تفاوت‌هایی در رویکرد این دو اندیشکده نسبت به این مسئله وجود دارد؟ در نگارش این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که میان نخبگان فکری و اندیشکده‌های جهان عرب درباره امکان تحقق دولت مدرن اسلامی اختلافات جدی وجود دارد. مرکز الرأی للدراسات بر این باور است که تحقق دولت مدرن اسلامی نیازمند توازن میان ارزش‌های اسلامی و الزامات مدرنیته است و بر شفافیت، دموکراسی، حاکمیت قانون و همکاری کشورهای اسلامی تأکید دارد. در مقابل، المعهد المصری للدراسات، دولت مدرن را محصول تمدن غربی و فاقد بنیادهای اخلاقی دانسته و معتقد است که این مدل در جوامع اسلامی تحمیل شده و با هویت اسلامی ناسازگار است.

مشاهده مقاله

تعداد دوره‌ها	12
تعداد شماره‌ها	45
تعداد مقالات	344
تعداد نویسندگان	425
تعداد مشاهده مقاله	663,584
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	539,066
نسبت مشاهده بر مقاله	1929.02
نسبت دریافت فایل بر مقاله	1567.05
-----------------------------------------
تعداد مقالات ارسال شده	1,833
تعداد مقالات رد شده	1,064
درصد عدم پذیرش	58
تعداد مقالات پذیرفته شده	343
درصد پذیرش	19
زمان پذیرش (روز)	464
تعداد پایگاه های نمایه شده	15
تعداد داوران	486

دوره 12 (1405)

دوره 11 (1404)

دوره 10 (1403)

دوره 9 (1402)

دوره 8 (1401)

دوره 7 (1400)

دوره 6 (1399)

دوره 5 (1398)

دوره 4 (1397)

دوره 3 (1396)

دوره 2 (1395)

دوره 1 (1394)

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

بانک ها و نمایه نامه ها

ابر واژگان