دولت
راضیه مهرابی کوشکی؛ محمد رضا حمیدی
چکیده
امروزه ترکیب فناوریهای نوظهور حوزه ICT و حکمرانی انواع و اشکال نوینی از دولت را ایجاد کرده که مهمترین آنها به لحاظ سطح توسعه و تحول «دولت الکترونیک»، «دولت تحولی»، «دولت چابک» و «حکمرانی باز» هستند. اهمیت تحول دیجیتالی دولت در دگرگون ساختن نقشها و کارکردهای بنیادین دولتها و ایجاد مزایا و ارزشآفرینی ...
بیشتر
امروزه ترکیب فناوریهای نوظهور حوزه ICT و حکمرانی انواع و اشکال نوینی از دولت را ایجاد کرده که مهمترین آنها به لحاظ سطح توسعه و تحول «دولت الکترونیک»، «دولت تحولی»، «دولت چابک» و «حکمرانی باز» هستند. اهمیت تحول دیجیتالی دولت در دگرگون ساختن نقشها و کارکردهای بنیادین دولتها و ایجاد مزایا و ارزشآفرینی در اداره امور عمومی است. افزایش چابکی روندها، ارتقای شفافیت، افزایش نوآوری و کارآفرینی بخش خصوصی، تعامل دوسویه و مشارکتی شهروندان و حکومت، کاهش تصدیگری دولت، کاستن از هزینههای جاری و مدیریت مشارکتی بحرانهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در خلال این تحول نهادینه میشود. اما همنشینی فناوریهای جدید و حکمرانی معضلات و مسائل خود را دارد و دولتها در کوتاهمدت و بلندمدت نیاز دارند با پیامدهای بالفعل و بالقوه این فناوریها بر نحوه حکمرانی آشنا شده و همزمان نظام مسائل آنها بررسی و حل نمایند. در این پژوهش مسئله اصلی آن است که نظام مسائل تحول دیجیتالی دولت در ایران کدام است و چگونه میتوان از معضلات موجود عبور نمود؟ در این راستا ضمن بررسی اشکال مختلف تحول دیجیتالی دولت و نظریات موجود؛ تلاش شد با استفاده از روش تحلیل سیستمهای نرم و نظرات نخبگان کشور در خصوص، فضای مفهومی تحول دیجیتال و نظام مسائل تحول دیجیتالی دولت در ایران احصا و شناسایی شود و راهکارهای عبور از معضلات موجود نیز تبیین گردد. این روش تحلیل برای فهم پدیدههای پیچیده و چندبعدی به کار میرود که تعارض منافع و تفاوت دیدگاه ذینفعان در آن بسیار است. این روش کمک میکند پدیده تحول دیجیتال در موقعیت مسئلهزای آن در ایران شناسایی و نظام مسائل و کاستیهای آن برجسته و تغییرات موردنیاز احصا گردد. نتایج این مطالعه نشان میدهد به دلیل گستردگی حوزه اثر تحول دیجیتال در دولت، این پدیده نیازمند تنظیمگری فرا دستگاهی است تا ضمن قانونگذاری مناسب به روند اجرا و حلوفصل انبوه مسائل آن کمک شود. حرکت ایران از دولت الکترونیک به سطوح توسعهیافته حکمرانی دیجیتال در صورتی به دست خواهد آمد که تحول دیجیتال دولت و نظام مسائل این پدیده موردتوجه سطوح بالای حاکمیت و در اولویت قرار گیرد.
فرامرز صحرایی
چکیده
هدف از انجام این مطالعه تبیین وضعیت کیفیت داده در دولت الکترونیک و تأثیر آن بر حکمرانی داده در ایران است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی بوده و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفته است. در این مطالعه با روش اسنادی به مدلهای کیفیت داده، مدلهای دولت الکترونیک، شاخصهای حکمرانی داده، برترین تجربیات بهبود کیفیت داده و نیز ...
بیشتر
هدف از انجام این مطالعه تبیین وضعیت کیفیت داده در دولت الکترونیک و تأثیر آن بر حکمرانی داده در ایران است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی بوده و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفته است. در این مطالعه با روش اسنادی به مدلهای کیفیت داده، مدلهای دولت الکترونیک، شاخصهای حکمرانی داده، برترین تجربیات بهبود کیفیت داده و نیز پژوهشهای پیشین مربوط به کیفیت داده مراجعه میشود. نخست به برترین تجربیات در این زمینه به روش مرور نظاممند در پایگاههای استنادی و اطلاعاتی مطالعه پرداخته میشود. سپس به روش مشاهده سندی، اسناد بالادستی همانند ﺳﻨﺪ ﺭﺍﻫﺒﺮﺩ ﻣﻠﻲ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺩﻭﻟﺖ ﺍﻟﻜﺘﺮﻭﻧﻴﻚ، برنامه ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران، سند چشمانداز 20 ساله، قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، نقشه جامع علمی کشور، سند تحول دولت مردمی، سند ملی تحول دیجیتال، سند جامع دولت الکترونیک و سند راهبردی نظام جامع فناوری اطلاعات جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار میگیرد. در پایان، کیفیت داده در دولت الکترونیک و اثرگذاری آن بر حکمرانی داده در کشور ایران تحلیل گردیده و پیشنهادهایی برای بهبود سند راهبرد ملی توسعه دولت الکترونیک کشور از بعد اهمیت به کیفیت داده ارائه میشوند. در مجموع میتوان بیان داشت، کیفیت داده نقش بسزایی در حکمرانی داده دارد. نخست، دادههای باکیفیت بنیان تصمیمگیری هستند و تصمیمگیریهای دولتی به ویژه در شرایط بحرانی نیازمند دادههای دقیق و قابل اعتماد است. دادههای دقیق و یکپارچه باعث کاهش دوبارهکاریها، صرفهجویی در هزینهها و افزایش بهرهوری میشوند. از سوی دیگر، با بهرهگیری از دادههای باکیفیت، دولتها میتوانند شفافتر عمل نموده و به نیازهای شهروندان بهتر پاسخ دهند که در نهایت به اعتماد بیشتر شهروندان و مشارکت آنها در سطوح گوناگون حکمرانی داده منجر خواهد شد.
مدیریت
معصومه نجیبی؛ مصطفی هادوی نژاد
چکیده
مشروعیت و اثربخشی هر دولت مردمسالار در گرو اعتماد عمومی به آن است. از این رو، تلاش میشود تا در مقام نظر، متغیرهای مستقل مؤثر در آن توسط اندیشهوران مدیریت دولتی شناسایی و در مقام عمل، توسط دولتمردان و مدیران دولتی اجرایی شوند. بنا بر برخی استدلالهای نظری، از جمله راهکارهای دارای ظرفیت افزایش اعتماد عمومی، آمادگی دولت ...
بیشتر
مشروعیت و اثربخشی هر دولت مردمسالار در گرو اعتماد عمومی به آن است. از این رو، تلاش میشود تا در مقام نظر، متغیرهای مستقل مؤثر در آن توسط اندیشهوران مدیریت دولتی شناسایی و در مقام عمل، توسط دولتمردان و مدیران دولتی اجرایی شوند. بنا بر برخی استدلالهای نظری، از جمله راهکارهای دارای ظرفیت افزایش اعتماد عمومی، آمادگی دولت الکترونیک از رهگذر شفافیت سازمانی است. این ادعای نظری در حد گمانهزنی و نیازمند آزمون با دادههای عینی است. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین آمادگی دولت الکترونیک و اعتماد عمومی، با تبیین نقش واسط شفافیت سازمانی صورت پذیرفته است. به این منظور نمونهای 311 نفری از اعضای هیئتعلمی دانشگاههای دولتی شیراز انتخاب و پرسشنامههایی متناسب با متغیرها -که روایی و پایایی آنها آزمون شده بود- توسط ایشان پاسخدهی شد. بهمنظور آزمون فرضیهها، نخست با تحلیل عاملی تأییدی، مدلهای اندازهگیری پژوهش ارزیابی و در ادامه دادهها با رگرسیون چندگانه، به مدلهای معادله ساختاری در نرمافزار Amos Graphics برازش شدند. بر اساس نتایج، در سطح اطمینان 99 درصد، روابط مدل و نقش میانجی جزئی شفافیت سازمانی تأیید شدند. بنابراین، معلوم شد آمادگی دولت الکترونیک دارای اثر مثبت در شفافیت سازمانی و اعتماد عمومی است و شفافیت سازمانی نیز میانجی و دارای تأثیر افزاینده در اعتماد عمومی است.
فرامرز صحرایی
چکیده
مقاله حاضر با رویکرد تحلیلی و کاربردی به بررسی سند جامع دولت الکترونیک جمهوری اسلامی ایران از منظر شاخصها و مؤلفههای دولت دیجیتالی و نیز حکمرانی داده میپردازد. در بخش نخست، مقاله ضرورت توجه به تحول دیجیتالی و مقوله حکمرانی داده و تأثیر آنها بر فرایندهای دولتی تبیین میشود. در ادامه، اجزای اصلی حکمرانی داده بهمنظور کاربرد ...
بیشتر
مقاله حاضر با رویکرد تحلیلی و کاربردی به بررسی سند جامع دولت الکترونیک جمهوری اسلامی ایران از منظر شاخصها و مؤلفههای دولت دیجیتالی و نیز حکمرانی داده میپردازد. در بخش نخست، مقاله ضرورت توجه به تحول دیجیتالی و مقوله حکمرانی داده و تأثیر آنها بر فرایندهای دولتی تبیین میشود. در ادامه، اجزای اصلی حکمرانی داده بهمنظور کاربرد تحول دیجیتالی در دولت الکترونیک مدنظر قرار میگیرند. در این راستا، ابعاد گوناگون حکمرانی داده همانند حفاظت از دادهها، فرایندهای دادهای، قوانین، استانداردها و شاخصهای مرتبط تحلیل میگردند. سپس، سند جامع دولت الکترونیک جمهوری اسلامی ایران از منظر مؤلفههای دولت دیجیتالی و با تأکید بر حکمرانی دادهها ارزیابی میشود. در این خصوص، مؤلفههایی همانند دگرگونی خدمات دولتی، توجه به رویکردهای کاربر محور و داده محور، ایجاد ابر دولتی، وضوح بیشتر و شفافسازی فرایندها و اتخاذ رویکردهای مرتبط با داده (مدیریت کیفیت داده، مدیریت امنیت و حفاظت داده، مدیریت محتوا و انبارههای دادهای، مدیریت فرایندهای پایگاه داده) تأکید میگردند. در پایان، پیشنهادهایی برای بهبود فرایندهای حکمرانی داده در کشور با تأکید بر مؤلفههای دولت دیجیتالی ارائه میشوند.
یاشار ذکی؛ جواد حسن زاده
چکیده
یکی از کارکردهای نوین سیاسی حکومت در عرصهی فضای مجازی شکلدهی «دولت الکترونیک» است که حکومت مرحله به مرحله در شکلگیری آن ایفای نقش میکند. مسألهی این تحقیق این است که دولت الکترونیک در کدام مناطق توسعهی بیشتری یافته است؟ وضعیت دولت الکترونیک در ایران چگونه است و چه عواملی میتوانند تأثیر بیشتری در توسعهی دولت ...
بیشتر
یکی از کارکردهای نوین سیاسی حکومت در عرصهی فضای مجازی شکلدهی «دولت الکترونیک» است که حکومت مرحله به مرحله در شکلگیری آن ایفای نقش میکند. مسألهی این تحقیق این است که دولت الکترونیک در کدام مناطق توسعهی بیشتری یافته است؟ وضعیت دولت الکترونیک در ایران چگونه است و چه عواملی میتوانند تأثیر بیشتری در توسعهی دولت الکترونیک در ایران داشته باشند؟ در تحقیق حاضر سعی شده با استفاده از دادههای مربوط به «پیمایش دولت الکترونیک سازمان ملل متّحد» و با استفاده از آزمونهای آماری و نرمافزار SPSS مناطق مختلف جهان با یکدیگر مقایسه شوند. این رتبهبندی بر اساس «شاخص توسعهی دولت الکترونیک» انجام میگیرد. نتایج تحقیق نشان میدهد که شاخص توسعهی دولت الکترونیک در کشورهای اروپای غربی و آمریکای شمالی و همچنین تا حدودی در کشورهای اروپای شرقی نسبت به سایر مناطق توسعهی بیشتری یافته است. البته لازم به ذکر است که کشورهایی از آسیای شرقی و غربی در لیست برترین کشورها از نظر شاخص توسعهی دولت الکترونیک حضور دارند، اما میانگین آسیا نسبت به اروپا و آمریکای شمالی بسیار پایین است که خود این امر نشان دهندهی شکاف دیجیتالی و فاصلهی زیاد کشورهای آسیایی در توسعهی فضای مجازی است. کشورهای آفریقای سیاه بدترین وضعیّت را در این زمینه دارا هستند. فاصلهی بین مناطق در شاخصهای خدمات آنلاین و زیرساختهای مخابراتی بیشتر است و در زمینهی شاخص سرمایهی انسانی اختلاف مناطق کمتر است. نمرهی ایران در شاخص خدمات آنلاین 33/0 است که نمرهی بسیار پایینی است و نشان میدهد که خدمات آنلاین در ایران هنوز جای پیشرفت بسیار دارد. نمرهی ایران در شاخص زیرساختهای مخابراتی 35/0 است که برابر با میانگین کشورهای آسیای شرقی است. نمرهی ایران در شاخص سرمایهی انسانی 71/0 است که نمرهی خوبی است و نشاندهندهی جایگاه خوب ایران از نظر سرمایهی انسانی است و از میانگین همهی مناطق به جز اروپا بالاتر است. در نهایت با استفاده از پرسشنامهی محقق ساخته که پایایی و روایی آن در حد مطلوبی به دست آمد، نگرش دانشجویان و فارغالتحصیلان رشتهی جغرافیای سیاسی در رابطه با عوامل مؤثر در توسعهی دولت الکترونیک در کشور سنجیده شد. نتایج نشان داد که از نظر افراد مورد بررسی توسعهی خدمات آنلاین و زیرساختهای مخابراتی بیش از توسعهی سرمایهی انسانی در توسعهی دولت الکترونیک نقش دارد.
محسن خلیلی
چکیده
فضای مجازی نشاندهندهی دورانِ جدیدی استکه با زمانهی پیشین ناهمانندی دارد. برخی از مفاهیمِ نوپیدا در عرصهی سیاست، همانندِ جهانیشدن، دهکدهی جهانی، دولت الکترونیک، فضای مجازی، دموکراسی سایبر، جامعهی مدنی مجازی، سبب شدهاند عملکرد دولتها دچار تغییر شود. هدف نوشتار این است که با بهرهگیری از کار ویژههای اصیلِ دولت ...
بیشتر
فضای مجازی نشاندهندهی دورانِ جدیدی استکه با زمانهی پیشین ناهمانندی دارد. برخی از مفاهیمِ نوپیدا در عرصهی سیاست، همانندِ جهانیشدن، دهکدهی جهانی، دولت الکترونیک، فضای مجازی، دموکراسی سایبر، جامعهی مدنی مجازی، سبب شدهاند عملکرد دولتها دچار تغییر شود. هدف نوشتار این است که با بهرهگیری از کار ویژههای اصیلِ دولت نشان دهد که در روزگارِ برتری ابزارها و مفاهیمِ فضای مجازی بر پیوند فرمانبران و فرمانروایان، میبایست توجه کرد که دولت، همچنان بر فضای سیاست، حکمفرما است، گرچه، شهروندان نیز چابکتر و آگاهتر شدهاند. ارزشافزودهای که در این نوشتار بدان دسترسی و تأکید شده، این است که دولتها، در عرصهی زمامداری، همچنان از سازوکارهای زور و تطمیع و وادارسازی و اجبار و فرمان و الزام و جایگزینی و برکناری و قانون بهره میگیرند. اما، دلیلِ نخستینِ حکومتگری، در دوران دولت الکترونیک، تغییر چهره داده و به مقولهای سهپایه (حقّانیت، قانونیت، کارآمدی) تبدیل شده است. منظور از دلیلِ نخستین، همان مفهومِ دیرین «مشروعیت (Legitimacy)» است. ولی، بهجای پرسشِ «چرا از یک حکومت باید اطاعت کرد»، امروزه این پرسش که «چگونه یک حکومت پابرجاتر میشود»، درستتر است. اگر در دورانِ هژمونی رویکردِ کلاسیکِ سیاست، این جنبههای سختِ قدرت بود که بر پیوند فرمانبران و فرمانروایان، حاکم بود، اکنون، در دورانِ نوظهورِ مجازیشدگی و سایبریشدنِ سیاست، افزون بر قدرت سخت، دولتها از قدرت نرم (تبلیغ، نفوذ، جلوه، ادغام، نمایش، جاذبه، ذهنیتسازی) برای پایایی خود، بهره میگیرند. این نوشتار مبتنی برروششناسی انتقادی است.
