نقش و جایگاه دولت در استقلال دانشگاه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشجوی دکتری مدیریت آموزش عالی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

«استقلال دانشگاه» سنگ­بنای نظام دانشگاهی محسوب شده و بدین معنا است که دانشگاه‌ها در تعیین اهداف و اولویت‌های خود و اجرای آن­ها آزاد گذاشته شوند. استقلال دانشگاه به طور چشمگیری به چشم­انداز کلی دانشگاه و میزان دخالت سیاست وابسته است. با وجود این که تأمین استقلال دانشگاه­ها در آموزش عالی، نسبی بوده و به طور کامل و در هیچ دانشگاهی تحقق نیافته است اما این مفهوم در دوران حیات خود، همواره با دو مشکل اساسی مواجه بوده است؛ ابتدا درک نادرست از ابعاد و شاخص­ها و سپس موانع متفاوت پیش­روی آن به ویژه متأثر از دخالت­های دولتی. بدین­ترتیب، این پژوهش با هدف تبیین ابعاد مختلف استقلال دانشگاه و نقش دولت در ایجاد موانع تحقق آن و بر اساس روش ساختارگرایی رویکرد کیفی، شکل گرفته و از تحلیل اسنادی به عنوان ابزار گردآوری اطلاعات بهره گرفته است. یافته­های پژوهش نشان می‏دهد صاحب­نظران بر روی چهار بُعد استقلال سازمانی، مالی، علمی و استخدامی به عنوان ابعاد اصلی استقلال دانشگاه، بیشترین اشتراک­نظر را داشته و فرآیندهای سیاسی کشورها، حاکمیت تفکر سیاسی، سیستم متمرکز تصمیم­گیری دولتی، محدودیت­های مالی و استخدامی، تعصبات خاص جناحی یا حزبی از مهمترین موانع در مسیر تحقق استقلال دانشگاه بوده که در بروز تمامی این موارد، دولت­ها نقش اساسی را ایفا می­نمایند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Government and university autonomy

نویسندگان [English]

  • Saeed Ghiasi Nodooshan 1
  • Ebrahim Khalili 2
1 Assistant Professor, Department of Higher Education Development Planning, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran
2 Ph.D Student of Higher Education Management, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran
چکیده [English]

"University autonomy" is considered as the cornerstone of the university system and it means that universities are to be free in the setting of their goals and priorities and implementation of them. University autonomy is significantly dependent on the university overall perspective and the degree of political interference. Despite the fact that securing the independence of universities in higher education is relative, it has not been fully realized in any higher education institution. But this concept in its lifetime, has always been faced with two major problems; misunderstanding of dimensions and indicators, and particularly, the different obstacles and barriers to it especially those that are affected by government interference. Thus, this study is aimed to assess different aspects of university autonomy and the role of government in achieving its obstacles and barriers and qualitative approach based on structuralism method and used the documentary analysis as the means for data collection. The findings suggest experts on the four dimensions of organizational autonomy, financial, academic and staffing as the main dimensions of independence, most opinions are, Political processes of countries, the rule of political thought, decision making centralized system of government, financial constraints and recruitment, particular bias or sectarian factions of the most important obstacles and barriers on the path to achieve university autonomy which in formation of all these obstacles and barriers, governments play an essential role.

کلیدواژه‌ها [English]

  • University autonomy
  • Government
  • Organizational Autonomy
  • Financial autonomy
  • Academic autonomy

آذرگشب، اذن­اله (1386)، بررسی کارکردهای هیئت‌های امنا و نقش آن در استقلال دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، رساله دکتری تخصصی رشته مدیریت آموزش عالی، تهران؛ دانشگاه شهید بهشتی.

آراسته، حمیدرضا (1382)، «رضایت شغلی اعضای هیئت علمی ‌دانش­آموخته خارج از کشور در ایران»، فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی، شماره 27-28.

آراسته، حمیدرضا و قورچیان، نادرقلی و جعفری، پریوش (1383)، آزادی علمی، دایره المعارف آموزش عالی، تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی، جلد اول.

باباجانی، جعفر، (1383)، «استقلال اعطایی به دانشگاه­ها و موسسه‌های آموزش عالی؛ فرصت یا تهدید»، فصلنامه مطالعات حسابداری، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی (ره).

بیرن بائوم، رابرت (1382)، دانشگاه­ها چگونه کار می­کنند؟، ترجمه حمیدرضا آراسته، تهران: نشر موسسه پژوهش و برنامه­ریزی آموزش عالی، چاپ دوم.

تایت، م (1995)، استقلال سازمانی، ترجمه قاسم جابری­پور، گزیده مقالات دایره­المعارف آموزش عالی، جلد اول، تهران: موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.

جاودانی، حمید و دیگران (1387)، «بررسی وضعیت مدیریت نظام آموزش عالی ایران از دیدگاه مدیران عالی: گذشته، حال و ‌آینده»، نشریه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی، دوره 14 شماره 2 (48)، 140- 161.

جاودانی، حمید (1382)، استقلال علمی، منوگراف، تهران: مؤسس پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.

چیت‌سازان، امیرحسین (1388)، آموزش عالی در گستره تاریخ و تمدن اسلامی، تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

دلاور، علی (1393)، روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی، تهران: نشر ویرایش، چاپ چهل‌ویکم.

ذاکرصالحی، غلامرضا (1392)، «مطالعه ظرفیت‌های قانونی استقلال دانشگاه در ایران»، تهران: فصلنامه انجمن آموزش عالی، سال پنجم، شماره چهارم.

ذاکر صالحی، غلامرضا و ذاکرصالحی، امین (تابستان 1389)، «بررسی دیدگاه مدیران مراکز علمی‌کشور در زمینه استقلال دانشگاهی در ایران»، تهران: فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، سال سوم، شماره 1.

ذاکرصالحی، غلامرضا (1388) «بررسی ابعاد حقوقی و مدیریتی استقلال دانشگاه­ها در ایران (موضوع ماده 49 قانون برنامه چهارم توسعه)»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، شماره 53، سال پانزدهم، شماره سوم.

رزاق مرندی، ‌هادی (1393) «استقلال نهادی اثربخش دانشگاه‌های دولتی ایران: ضرورت پویایی در فضای جهانی شده»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی درآموزش عالی، دوره 20 شماره4. ص1-28.

رزاق مرندی، ‌هادی؛ رحیم­زاده، خرم؛ خواجه­اف، قربان (1392)، «استقلال نهادی دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم تحقیقات و فناوری»، تهران: فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، سال پنجم، شماره چهارم، 137-163.

زاهدی اصل، محمد (1396)، «مفهوم استقلال دانشگاه، مبانی حقوقی، موانع و محدودیت‌ها»، مجموعه مقالات همایش ملی استقلال دانشگاه‌ها: چالش‌ها و راهبردها، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ص 447-471.

سیاسی، علی اکبر (1387)، گزارش یک زندگی، تهران: اختران.

شرفی، محمد (1396)، «مطالعه تطبیقی استقلال دانشگاه‌ها و چالش‌های پیش‌روی آن»، مجموعه مقالات همایش ملی استقلال دانشگاه‌ها: چالش‌ها و راهبردها، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ص 327-354.

فاضلی، نعمت­اله (1393)، فرهنگ و دانشگاه، تهران: نشر ثالث، چاپ دوم.

فراستخواه، مقصود (1389)، دانشگاه و آموزش عالی؛ منظرهای جهانی و مسئله‌های ایرانی، تهران؛ نشر نی.

کریمیان، زهرا و دیگران (1390)، «مدیریت دانشگاهی و پاسخ‌گویی؛ ضرورت استقلال و آزادی علمی از دیدگاه اعضای هیأت علمی»، شیراز: مجلهایرانیآموزشدرعلومپزشکی، شماره 11.

گال، مردیت؛ بورگ، والتر؛ گال، جویس (1393)، روش‌های تحقیق کمی‌ و کیفی در علوم تربیتی و روان­شناسی، ترجمه دکتر احمدرضا نصر و همکاران، تهران: نشر سمت، چاپ نهم (دو جلدی).

واینر، فیلیپ پی (1385)، فرهنگ تاریخ‌ اندیشه­ها، (مقاله آزادی آموزشی)، ترجمه مهبد ایرانی طلب، جلد اول، تهران: نشر سعاد.

وینچ، کریستوفر (2006)، استقلال، آموزش، تفکر انتقادی، ترجمه افشار امیری، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

همایون فرد، آنیتا (1396)، «تاملی بر آزادی علمی و استقلال دانشگاهی، زیربنای توسعه علمی‌کشور و ارائه راهکارهای مناسب»، مجموعه مقالات همایش ملی استقلال دانشگاه‌ها: چالش‌ها و راهبردها، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ص 419-446.

همدانی‌گلشن، محمداسماعیل (2 شهریور 1392)، «استقلال دانشگاه»، یادداشت‌های رئیس دانشگاه، پایگاه خبری دانشگاه صنعتی اصفهان

هیرش، ورنر زد؛ وبر، لوک‌ای (1381)، چالش­های فراروی آموزش عالی در هزاره سوم، به‌کوشش رضا یوسفیان املشی، تهران: نشر دانشگاه امام حسین (ع)، چاپ اول.

یاسپرس، کارل (1394)، ایده دانشگاه، ترجمه مهدی پارسا و مهرداد پارسا، تهران: انتشارات ققنوس، چاپ اول.

Christensen, T. (2011), University governance reforms: potential problems of more autonomy? Higher Education, 62(4).

Dill, D (2001), the regulation of public research universities: changes in academic competition and implications for university autonomy and accountability. Higher Education Policy 14.

Estermann, Thomas & Steinel, Monika, (2011), University autonomy in Europe, European University Association, Beiträge zur Hochschulforschung, 33, Jahrgang.

Estermann, Thomas& Nokkala, Terhi & Steinel, Monika (2011), University Autonomy in EuropE II, European University Association.

Estermann, Thomas& Nokkala, Terhi (2009), University Autonomy in EuropE I, European University Association.

European University Association (2008), Financially Sustainable Universities: Towards full costing in European universities, EUA, Brussels.

Farasatkhah, M. (2010), University & higher education: Globl perspectives and Iranian problems. Tehran: Nashr-e-Ney (in Persian).

Harvey, L. (2004), Analytic Quality Glossary. Quality Research International. Retrieved on November 12, 2010 from http://www.qualityreseachinternational.com/glossary

Kothbauer, Max (London 2008), Autonomy and its Challenges in a World of Global education, International Association of University Governing Bodies, University of Vienna, Austria.

Nokkala, T. (2012), Institutional Autonomy and the Attractiveness of the European Higher Education Area Facts or Tokenistic Discourse?. C. A., S. P., V. L., & W. L. (Eds.), European Higher Education at the Crossroads: Between the Bologna Process and National Reforms. Volume 1: Bologna Process Principles, Teaching and Learning, Quality Assurance, Mobility. (pp. 59-82). Dordrecht: Springer.

Okorosaye-Orubite, A. K., et al (2012) "University Autonomy, Academic Freedom and Academic Staff Union of Universities’ (ASUU) Struggles in Nigeria: A Historical Perspective" Asian Social Science; Vol. 8, No. 12.

Romo de la Rosa, A. (2007), “Institutional Autonomy and Academic Freedom: A Perspective from the American Continent”, Higher Education Policy, Vol. 20.

Sawyerr, Akilagpa (1996), academi freedom& university autonomy: preliminary thoughts from Africa, higher education policy.

Serkan Ödemiş, İbrahim & Ferda Beytekin, Osman & Emin Uslu, Mehmet (2016), “AN EXPLORATORY STUDY ON UNIVERSITY AUTONOMY: A COMPARISON OF TURKEY AND SOME EUROPEAN UNION COUNTRIES”, JOURNAL OF EDUCATIONAL AND INSTRUCTIONAL STUDIES IN THE WORLD, August, Volume 6, Issue 3, Article 10.

Singh, Ramesh Chandra& Lohani, Siddharth & Pant, Pankaj (2015), Autonomy in Higher Education: Shifting Paradigm, EUROPEAN ACADEMIC RESEARCH, Vol. III, Issue 1/ April, www.euacademic.org, pp 545-555.

Sporn, B. (2009), “Building Adaptive Universities: Emerging Organisational Forms Based on Experiences of European and US Universities”, Tertiary Education and Management, Vol. Issue.

Sufean, H & Wong, S.C (2014), “UNIVERSITY AUTONOMY: WHAT ACADEMICS THINK ABOUT IT”, International Refereed Research Journal, Vol.–V, Issue–2, April, www.researchersworld.com.

Sursock, Andrée & Smidt, Hanne (2010), Trends 2010: A decade of change in Euro­pean higher education, European University Association.

Ulrike, Felt Prof & in collaboration with Michaela Glanz (2011), UNIVERSITY AUTONOMY IN EUROPE:CHANGING PARADIGMS IN HIGHER EDUCATION POLICY, University of Vienna

Varghese, N.V. & Martin, Michaela (2013), “Governance reforms and university autonomy in Asia”, Published by: International Institute for Educational Planning (IIEP), 7-9 rue Eugène Delacroix, 75116 Paris, France, info@iiep.unesco.org, www.iiep.unesco.org

Woelert, Peter (2014), between ''autonomy and control'': A comparative perspective on university governance reforms, Paper presented in track 1 at the EAIR 36th Annual Forum in Essen, Germany, 27-30 August.