نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

ایرانشهری، روایتی جدید از میراث قدیم است که به‌رغم رگه‌هایی در پیشامشروطه بویژه ناشی از تحولات مشروطه‌خواهی و دولت ملی برآمده از آن در ایران معاصر است. آنگاه که دولت ملی (1285) در ایران تأسیس شد، رهبران مشروطه را بر آن داشت که به تعبیر میرزا حسن خان مشیرالدوله، «جایی» پیدا کنند که میخ چادر این ملیت را بر آن بکوبند بلکه از باد و توفان مصون بماند. برخی از این متفکران، این «جای مناسب» را در «ایران باستان» دیدند و در «احیای» آن کوشیدند. این ایده‌ها و کاوش‌ها از مشروطه تاکنون راه پرفراز و نشیبی داشت و بیان امروزین آن با اندیشه‌ها و آثار استاد سید جواد طباطبائی گره خورده است. این مقاله، ضمن توضیح «ایرانشهری» با توجه به آخرین کتاب استاد طباطبائی، برخی وجوه و لوازم سلبی و ایجابی این اندیشه را بررسی کرده است. به نظر او ایران نه جزئی از تاریخ و جهان اسلام، بلکه همواره در ناحیه‌ای در «درون بیرون» آن قرار داشته است. ناحیه‌ای که هرچند «هنوز نتوانسته‌ایم مختصات آن را به دقت ترسیم کنیم»، اما هست و به هستی آن «شهود» داریم. از همین‌رو است که نظریه‌ای مستقل برای توضیح منطق تحول ایران لازم است. این نوشته می‌کوشد این اندیشه و برخی مفردات مهم آن را بررسی نماید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Iranshahri and the Iranian Issue

نویسنده [English]

  • Davoud Feirahi

Professor, Department of Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

Iranshahri is a new version of the old heritage that, despite its traces in the pre-constitutional period, is especially due to the developments in the constitution and the national government. When the National Government (1905) was established in Iran, it led the constitutional leaders to find a "place" where they could set up tents of this nationality but be safe from the winds and storms. Some of these thinkers saw this "suitable place" in "ancient Iran" and tried to "revive" it. These ideas have had ups and downs so far, and its current expression is tied to the thoughts and works of Professor Seyed Javad Tabatabaei. In this article, while explaining "Iranshahri" according to the latest book of Professor Tabatabaei, some positive and negative aspects of this idea have been examined. In his opinion, Iran was not a part of the Islamic history and world, but also in the area of "Inside Out". The area that although "we have not yet been able to draw its coordinates", is, and we have the "intuition" and recognize. Therefore, an independent theory is required to explain Iran's transformation logic. In this writing, we have tried to investigate this thought and some of its important material.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Seyed Javad Tabatabai
  • Iranshahri
  • Iran
الف) فارسی
پور داود ابراهیم، مرز پرگهر، بی جا، بی‏نا، بی‏تا.
دایرة المعارف ناسیونالیسم، زیر نظر ؛الکساندر ماتیل، سرپرستان ترجمه فارسی؛ کامرانی فانی و محبوبه مهاجرتهران؛ کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه، 1383.
طباطبائی سید جواد، ملت، دولت و حکومت قانون، تهران؛ مینوی خرد، 1398.
طباطبائی سید جواد، نظریۀ حکومت قانون در ایران، تهران؛ مینوی خرد، چاپ دوم، 1395.
طباطبائی سید جواد، خواجه نظام‌الملک، تهران؛ طرح نو، 1375.
طباطبائی سید جواد، درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، تهران، نشر فرهنگ اسلامی، 1367.
طباطبائی سید جواد، نقد کتاب «سیر فلسفه در ایران»، اثر اقبال لاهوری، ترجمه ا.ح.آریانپور، نشریه شماره 8 موسسه فرهنگی منطقه‏ای کتاب روز، تهران؛ انتشارات روز، آبان 1347.
فارابی، آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها، تحقیق علی ابوملحم، بیروت؛ دارالهلال، 1995.
فارابی ابونصر، السیاسة المدنیة، تحقیق فوزی متری نجار، بیروت؛ دارالمشرق، 1993.
فارابی، اندیشه‏های اهل مدینه فاضله، ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران: طهوری، 1361.
کتابخانه مجلس شورای اسلامی، لوح مشروح ؛مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی...، تهیه شده درمرکز تحقیقات علوم اسلامی نور، نسخه دوم، تاریخ، 1388.
کرمانی ناظم الاسلام، تاریخ بیداری ایرانیان، به کوشش علی اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: انتشارات بیاد فرهنگ ایران، آگاه و لوح، 1357.
کریگ کالهون، ناسیونالیسم، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران، آشیان، 1392.
کسروی احمد، تاریخ و پندهایش، تهران؛ نشر اینترنتی، 1397.
کسروی احمد، فرهنگ چیست؟،چاپ ششم، انتشارات آزادگان، 1344.
کسروی احمد، سرنوشت ایران چه خواهد بود؟، تهران؛ چاپخانه اردیبهشت، 1324.
کسروی احمد، نشریۀ پرچم، سال یکم، شمارۀ 54، یکشنبه، 9 فروردین 1321.
مرادی طادی محمد رضا، جریان سیاست نامه نویسی در تاریخ اندیشه سیاسی سده‏های میانۀ ایران، تهران؛ نشر علم، 1398.