نظریه‌ی تفکیک قوا و سازماندهی قدرت سیاسی نزد دولت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

متعاقب انقلاب­های ملی که باعث پیدایش شکل جدیدی از دولت، موسوم به دولت ـ ملت شد، شاهد اجرای عملی نظریات تفکیک قوا بودیم. من­بعد، اصول بنیادین سازماندهی قدرت در دولت‌های مدرن بر روی نظریات تفکیک قوا و برداشت‌های مختلفی از آن قرار گرفت. به منظور جلوگیری از تمرکز قدرت و سامان بهتر امور سیاسی بر اساس نظریه­ی تفکیک قوا، دولت‌های ملی به توزیع قدرت سیاسی از طریق ایجاد سه قوه­ی مقننه، مجریه و قضائیه و جداسازی ساختاری و کارکردی آنها مبادرت ورزیدند. بدین ترتیب، سازمان سیاسی دولت‌های جدید بر اساس وضعیت سه‌گانه‌ای از اختلاط، جدایی و مشارکت میان قوای سه­گانه شکل گرفته است. البته اصل تقسیم و جدایی کارکردهای دولتی و وظایف حکومتی و سپردن اجرای اختصاصی هر حوزه به قوه‌ای مستقل، هیچ­گاه تضمینی برای ایجاد  نظامی مردم­سالارانه و گردش قدرت سیاسی میان نخبگان نبوده‌ است.
مقاله­ی حاضر با هدف ارائه­ی پاسخ مناسب به چرایی طرح و چگونگی اجرای نظریات تفکیک قوا و بررسی انواع و اشکال عینی و مصداقی آن نزد دولت‌های مختلف، پاسخ‌دهی به این سوأل اصلی را وجهه­ی همت خود قرارداده است که، علل و میزان دوری و نزدیکی اشکال سه‌گانه اختلاط قوا، تفکیک کامل و نسبی قوا از اصول شناخته شده­ی دموکراسی چیست؟ فرضیه­ی پژوهش حاضر این است که اجرای حقیقی و کامل اصل " نظارت و توازن " میان قوه­های سه‌گانه، باعث محدودیت بیشتر قدرت و تعاملات سازنده‌تری شده است؛ به­طوری­که فقط در رژیم منعطف مشارکت قوا، شاهد ایجاد بهینه­ی " تعادل قدرت " و " توازن دموکراتیک" از طریق تفکیک نسبی قوا هستیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

In The Name Of God Theory of Separation of Powers and Organization of Political Power of State

نویسنده [English]

  • Seyed Mohammad Tabatabaei
Associate Professor, Department of International Relations, Allameh Tabataba’i University
چکیده [English]

Following the national revolutions which caused the creation of a new formation of state known as nation-state, we have witnessed the practical implementation of Theories of Separation of Powers. Ever since, the functional principles of organizing power in the modern state were based on the new theories about the separation of powers and their different perceptions. As a matter of fact, in order to prevent the centralization of power and to build a better organization of political affairs on the basis of Theory of Separation of Powers, the nation-states tried to the divide political power into three branches: the executive, the legislative and the judicial powers and separate them on the basis of their structures and functions. The present paper will attempt to identify the cause and the extent of remoteness or closeness of the ternary shapes of the combination of powers, relative or complete separation of powers of the known principles of democracy. The basic argument of the present research is based on the point that the true and complete implementation of the principle of “check and balance” among the ternary branches has caused more limitation on the power and constructive interactions; as a result, in a lenient system of the contribution of powers we witness the creation of a kind of “power equation” and “democratic balance” through the relative separation of powers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Theory of Separation of Powers
  • State
  • Nation-State
  • Organization of Political Power
  • Democracy
  • Monocracy

ابوالحمد، عبدالحمید (1383)، مبانی سیاست،تهران: توس.

احمدوند، شجاع (1394)، تاریخ تحول دولت در اسلام، تهران: نشر نی.

اسکندری، محمدحسین و دارابکلایی، اسماعیل (1377)، درآمدی بر حقوق اساسی، تهران: سمت.

اونیل، پاتریک (1391)، مبانی سیاست تطبیقی، ترجمه سعید میرترابی، تهران: قومس.

بخشایشی اردستانی، احمد ( 1376)، اصول علم سیاست، تهران: آوای نور.

برزگر، ابراهیم (1389)، تاریخ تحول دولت در اسلام و ایران، تهران: سمت.

جعفری ندوشن، علی اکبر (1383)، تفکیک قوا در حقوق ایران ،آمریکا ، فرانسه، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

رنی، آستین (1374)، حکومت، آشنایی با علم سیاست، ترجمه لیلا سازگار، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

طباطبایی مؤتمنی، منوچهر (1380)، حقوق اساسی ، تهران: نشر میزان.

عضدانلو، حمید (1391)، جان لاک، رساله ای درباره حکومت، تهران: نشر نی.

عنایت، حمید (1372)، ارسطو، سیاست، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل (1370)، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل (1379)، گفتارهایی در حقوق عمومی، تهران: نشر دادگستر.

قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل (1375)، بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: سمت.

مهتدی، علی اکبر (1334)، شارل لویی منتسکیو، روح القوانین، تهران: انتشارات اقبال.

وبر، ماکس (1394)، دین، قدرت، جامعه، ترجمه احمد تدین، تهران: نشر هرمس.

وینسنت، اندرو (1371)، نظریه‌های دولت، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نشرنی.

Burdeau, Georges (1988), L'Etat, Paris, Seuil.

Pilet, Jean-Benoit (2008), Régimes politiques des pays occidentaux, Bruxelles, Presses Universitaires.

Troper, Michel (1985), La Séparation des pouvoirs et l´histoire constitutionnelle francaise , Paris, LGDJ.

Quermonne, Jean-Louis (2006), Les régimes  politiques occidentaux, Paris, Seuil.

Pariente, Alain (2006), La séparation des pouvoirs, Paris, Dalloz.

Gervais, Pierre (1998), Les Etats-Unis, Paris, Hachette.

Leroy, Paul (2001), Les régimes politiques du monde contemporain, Grenoble, PUG.

Toulemonde, Gilles (2006), Institutions politiques compares,  Paris, Ellipses.

Kaspi, André (1999), Les Etat-unis, Paris, plon.