نقش مولفه‌های انسدادی ساختاری در روند همگرایی منطقه‌ای ایران و عراق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

بررسی روابط دولت‌های ایران و عراق، نشان دهنده این واقعیت است که گرچه پس از سقوط صدام فصل جدیدی در روابط این دو دولت گشوده شده است؛ اما با وجود تشابهات فرهنگی، تمدنی و دینی هم‌چنان دولت‌های ایران و عراق در بحث ایجاد همگرایی منطقه‌ای و همکاری‌های اقتصادی با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستند. هرچند عوامل بیرونی موثری نظیر دخالت‌های آمریکا، اوضاع آشفته و بی‌ثبات سیاسیِ عراق را می‌توان از عوامل موثر بر واگرایی اقتصادی دو کشور دانست؛ اما به­نظر می‌رسد مهم‌ترین مانع همگرایی اقتصادی را باید در ساختار دولت‌های مذکور جستجو کرد که در صورت عدم توجه کافی مانع از افزایش همکاری‌های اقتصادی این دو کشور مهمِ منطقه حتی پس از ثبات سیاسی عراق خواهد شد. این پژوهش به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که «مهم‌ترین مانع توسعه همگرایی اقتصادی دولت‌های ایران و عراق چیست؟» مقاله ضمن بهره‌گیری از آمار و داده‌های مستند، با روش توصیفی، تحلیلی و با رویکرد اقتصاد سیاسی، این فرضیه را مورد آزمون قرار خواهد داد که «به‌نظر می‌رسد پیامدهای حاصل از تداوم حاکمیت ساختار اقتصاد نفتی بر دولت‌های ایران و عراق از مهم‌ترین موانع همگرایی اقتصادی دو کشور می‌باشد». بر این اساس مقاله حاضر، در چارچوبی نظری و تلفیق ‌شده از «نظریه دولت رانتیر» و «نظریه همگرایی» دولت‌ها، می‌کوشد تا امکان‌سنجی همگرایی دولت‌های ایران و عراق را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

State Structure and the Problematic of Iran and Iraq Cooperation

نویسنده [English]

  • Shahrouz Shariati
Assistant Professor, Department of Political Science,Tarbiat Modares University
چکیده [English]

Geographical continuities, intraregional requirements, underdevelopment, and energy issue are among the issues which can justify the convergence of the Iran-Iraq economic relations; Iran and Iraq both are among Middle Eastern countries whose fundamentals of power and political legitimacy have been formed on the basis of religion. These two countries have many convergence grounds including Kurds issue, cooperation with OPEC, cultural and religious subjects, and the problem of foreign intervention. But despite the convergence factors, there are some factors such as capturing the regional consumer markets and production and the sale of oil that place the two countries against each other. This article by political economy approach and using a theoretical framework which is based on "the rentier state theory" and "integration theory" will assess the internal problematic of integration between Iran and Iraq by studying the structure of power in the region, and it will deal with the feasibility assessment of the convergence grounds of these two countries. This essay will show that domination of rentierism over the two countries’ state is the most significant obstacle for regional integration.  Finally, the article will present some proposes which can help the promotion of economic cooperation and integration between Iran and Iraq in the region.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • State
  • Iran
  • Iraq
  • rentier state
  • Integration
  • Regionalism
حاج یوسفی، امیرمحمد (1378)، دولت، نفت و توسعه اقتصادی در ایران، تهران: مرکز اسنادانقلاب اسلامی.

سریع‌القلم، محمود (1379)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.

سیف‌زاده، حسین (1376)، نظریه‌پردازی در روابط بین‌الملل مبانی و قالبهای فکری، تهران: انتشارات سمت.

قوام، عبدالعلی (1380)، اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل، تهران: انتشارات سمت.

لوسیانی، جیاکامو (1374)، «درآمد ثابت نفتی، بحران مالی دولت و گرایش به دموکراسی»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال دوم، شماره دوم.

Ascher, William (1999), Why Government Waste Resources, Baltimore: John Hopkins University Press. Auvinen, Juha (1997), "Political conflict in less developed countries 1981-1989", Journal of Peace Research, 34(2).

Barnett, Michael& Jack Levy (1992), “Alliance Formation, Domestic Political Economy, and Third World Security”, the Jerusalem Journal of International Relations, 14(4).

Cantori, Louis and Steven Spiegel (1970), the International Politics of Region: A Comparative Approach, New Jersey: Prentice Hall.

Chatlus, Michael (1990), "Policies for Developmental: Attitudes towards Industry and Services", in G. luciani (ed), The Arab State, University of California Press,

Collier, Paul& Anke, Hoeffler (1998), "On the Economic Consequences of War", Oxford Economic Papers, 50 from: Jonathan DiJohn, "Mineral Resource Abundance and Violent Political Conflict: A critical Assessment of the Rentier State model", (London: Development Research Centre: 2002).

David, Steven (1991),"Explaining Third World Alignment", World Politics, 43)2).

Hazem Beblawiand Giacomo Luciani (1987), the Rentier State, New York: Croom Helm.

Lam Ricky& Leonard Wantchekon (1999), "Political Dutch Disease", Working Paper, Yale University, Available online at: www.nyu.edu/gsas/dept/politics/faculty/wantchekon/... /dutch. pdf

Larson, Deborah (1991), “Bandawagon Images in American Foreign Policy: Myth or Reality” in: R. Jervis and J. Snyder, ed., Dominoes and Bandwagons. Strategic Beliefs and Great Power Competition in the Eurasian Rimland, New York: Oxford University Press.

Liska, George (1962), Nations in Alliance: The Limits of Interdependence, Baltimore: The Johns Hopkins University Press.

Mahdavy, Hossein (1970), "Patterns ad Problems of Economic Development in Rentier States: The Case of Iran", In Studies in the EconomicHistory of the Middle-East, edited by M. A. Cook, Oxford: Oxford University Press.

Moore, Mick (1998), "Death without taxes: democracy, state capacity and aide dependence in the fourth world", in M. Robinson, and G. White (eds.), The Democratic Developmental State: Politics and Institutional Design, Oxford Studies in Democratisation, Oxford: Oxford University Press. 

Moore, Mick (2001), " Political Underdevelopment:  what causes “Bad Governance”?", Public Management Review, 3(3)

Nankani, (1979) "Development Problems of Mineral Exporting Countries", World Bank Staff Working Paper 354, Washington, DC: World Bank, Available online at: http://documents. Worldbank.org/curated/en/1979/08/1555085/development-problems-mineral-exporting-countries.

Wantchekon, Leonard (2002), "Why do Resource Abundant Countries Have Authoritarian Governments?",The Journal of African Development, Vol. 5, Avilable online on www. afea-jad.Com/2002/Wantchekon3. pdf)

Wight, Martin (1978), Power Politics, New York: Holmes & Maier.

Yates, Douglas (1996), the Rentier State in Africa, Trenton, New Jersey: Africa World Press.