قرارداد اجتماعی خاورمیانه‌ای (ماهیت، امکان و نحوه‌ی وجود)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

مقاله کوششی است در صورتبندی یک روایت خاورمیانه‌ای قرارداد اجتماعی. استدلال نویسنده آن است که همگام با تحوّلات کالایی، حرکت آگاهی در تاریخ و به تبع آن، دگرگونی ساختاری حوزه‌ی عمومی در اُفق جوامع خاورمیانه، به‌تدریج لحظه‌ای در تاریخ هر یک از این جوامع فرا می‌رسد که در آن لحظه، نوعی توازن میان قدرت نخبگان سیاسی و نیروهای اجتماعی شکل می‌گیرد. نویسنده این لحظه‌ی خاصّ تاریخی را لحظه‌ی اضطرار قدرت، وضعیت استثناءِ خاورمیانه‌ای و زمان تولّد سوژگی در خاورمیانه نامیده و بر این باور است که به موازات نزدیک شدن به این لحظه و وضعیت خاصّ، نخبگان قدرت و نیروهای اجتماعی، در دو راهیِ تاریخی مسیر خشونت‌بار انقلاب/ جنگ و مسیر صلح‌آمیز قرارداد اجتماعی قرار می‌گیرند. وی با تاکید بر پیش‌بینی ناپذیری رفتارها در این لحظه و وضعیت حادّ، در ادامه موجّه‌ترین مسیر را قرارداد اجتماعی جدید خاورمیانه‌ای دانسته و ماهیت، شرایط امکان، نحوه‌ی وجود، منافع و موانع آن را به‌ویژه در جوامع هیدروکربنی خاورمیانه شرح داده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Middle Eastern Social Contract: Nature, Possibility and Manner of Existence

نویسنده [English]

  • Sajjad Sattari
Assistant Professor, Department of Political Sciences, University of Tehran
چکیده [English]

Purpose: With a new approach different from the common theories of the social contract, the writer has tried to propose the necessity and possibility of establishing a Middle Eastern tradition of social contract, especially in hydrocarbonic societies in the Middle East, and describe its nature, possibility and existence.
Methodology: The article has used the Explanative approach
Findings: This study has six main findings: first, social contract in the West was  the result of the historical need of individual /society/ bourgeoisie to the absolute state (from the sixteenth century to the eighteenth); but social contract in the Middle East, will be the result of the Middle East’s both quasi-absolute and absolute states’ need to individual / society / bourgeoisie in the Twenty-First Century. Second, in parallel with » developments in commodity«, »movement of Consciousness in the Middle East«, and consequently, » structural transformation of the public sphere in the horizon of these societies«, dominant power elites in the Middle East lose the possibility of complete independence from “individual, society and knowledge/ capital /bourgeoisie technology” everyday and more and more. Thus, the historical equation of “strong states/weak societies” is changed gradually especially in the hydrocarbon societies of the Middle East and “empowering societies/ declining states” are formed along with.
Third, With the historical continuity of this process, at a moment of horizon of Middle East hydrocarbonic societies, a balance of power between state and society is formed and thus, “moment of power compulsion”, “Middle Eastern state of exception” and “exceeding tendency to the birth of subjectivity” have happened in the Middle East. Only at this moment and situation, not out of which, it is possible to move towards gradual establishment of a Middle Eastern type of social contract in these societies. Forth, All societies of the Middle East do not reach the moment of society and state power equality at the same time and alike. Nevertheless, in parallel with approaching this situation and moment, dominant power elites in these societies are faced with the dilemma of choosing “course of the violence, revolution and war” or “peaceful course of social contractualism”. Fifth, Success of new contractualism process depends on two fundamental prerequisite: “violence avoidance of the dominant power elites” and “tradition acceptance of change-seekers social forces” in the moment of power compulsion and Middle Eastern exceptional situation. Sixth, Moving toward the three pillars “new legitimate constitutionalism”, “tax Leviathan” and “responsibility-based constitution orientation” is the most justifiable logic compatible with the Middle Eastern social contract. With these pillars, possibility of occurrence of Middle Eastern social contract is practically better, because it guarantees traditional power benefit and new public will both.
Originality/Value: This study provides new and deep-rooted themes for thought, guidance for political action and a guarantee for benefit of traditional power and public good in the horizon of the Middle East hydrocarbonic societies

کلیدواژه‌ها [English]

  • Middle Eastern Social Contract
  • Hydrocarbonism
  • Natural state of Anti-subjectivity
  • Developments in Commodity
  • Social State of Subjectivity

-       آگامبن، جورجو و دیگران. (1389). قانون و خشونت، مترجم: مراد فرهادپور و دیگران. تهران: رخداد نو.

-       اشمیت، کارل. (1392). مفهوم امر سیاسی، مترجم: سهیل صفاری. تهران: نگاه معاصر.

-       افلاطون. (1353). جمهوری، ترجمه رضا کاویانی و محمدحسن لطفی. تهران: ابن سینا.

-       بارنز اچ ای. و بکر اچ. (1371). تاریخ اندیشه اجتماعی، دو جلد. ترجمه جواد یوسفیان. تهران: همراه.

-       بیتس، دانیل. (1375). انسان شناسی فرهنگی، ترجمه محسن ثلاثی. تهران: علمی.

-       تاک، ریچارد. (1376). هابز، ترجمه حسین بشیریه. تهران: طرح نو

-       تلیس، رابرت. (1385). فلسفه راولز، ترجمه خشایار دیهیمی. تهران: طرح نو.

-       حسن، حسن ابراهیم. (1366). تاریخ سیاسی اسلام، ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: جاویدان.

-       دوبلوا، لوکاس و وان در اسپک، روبرتوس. (1379). دیباچه‌ای بر جهان باستان، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر. تهران: ققنوس.

-       رالز، جان. (1393). لیبرالیسم سیاسی، ترجمه موسی اکرمی. تهران: ثالث.

-       رالز، جان. (1387). نظریه عدالت، ترجمه محمد کمال سروریان. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

-       رو، ژرژ. (1369). بین النهرین باستان، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی. تهران: آبی.

-       روسو، ژان ژاک. (۱۳۵۸). قرارداد اجتماعی، ترجمه غلامحسین زیرک زاده. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.

-       ستاری، سجاد. (1390). «پارادایم قدرت به‌مثابه‌ی رهیافت نظری جدید و جایگزین نظریات دولت و نظام سیاسی»، پژوهشنامه علوم سیاسی. دوره ششم. شماره 3.

-       ستاری، سجاد. (1395 «الف»). «انسان، جامعه و قدرت در خاورمیانه»، مقاله علمی پژوهشی. در نوبت چاپ.

-       ستاری، سجاد. (1395 «ب»). «جامعه شناسی سیاسی تکنولوژی»، مقاله علمی پژوهشی. در نوبت چاپ.

-       ستاری، سجاد. (1394). «صُور بنیادی حیات نفتی»، فصلنامه دولت پژوهی. شماره2. تابستان 1394.

-       عنایت، حمید. (1356). سیری در اندیشه سیاسی عرب، تهران: جیبی.

-        فیرحی، داود. (1391). فقه و سیاست در ایران معاصر، دو جلد. تهران: نشر نی.

-       قادری، حاتم. (1375). تحول مبانی مشروعیت خلافت از آغاز تا فروپاشی عباسیان. تهران: بنیان.

-       کاسیرر، ارنست. (1387). مسئله ژان ژاک روسو، ترجمه حسن شمس‌آوری. تهران: مرکز.

-       لاک، جان. (1383). نامه‌ای درباره تساهل، ترجمه کریم شیرزاد گلشاهی. تهران: نی

-       لاک، جان. (1387). رساله‌ای درباره حکومت، ترجمه حمید عضدانلو. تهران: نی.

-       لوکاس، هنری. (1393). تاریخ تمدن، دو جلد. ترجمه عبدالحسین آذرنگ. تهران: سخن.

-       لمبتون، ای.کی. اس. (1374). دولت و حکومت در اسلام، ترجمه سید عباس صالحی و محمدمهدی فقیهی. تهران: عروج.

-       کاپلستون، فردریک چارلز. (1388). تاریخ فلسفه (از هابز تا هیوم)، ترجمه امیر جلال الدین اعلم. تهران: علمی و فرهنگی

-       گریمال، پیر. (1356). فرهنگ اساطیر یونان و رم، ترجمه احمد بهمنش. تهران: امیرکبیر.

-       ماله، آلبر. (1363). تاریخ ملل شرق و یونان، ترجمه عبدالحسین هژیر. تهران: دنیای کتاب.

-       مالووان، م. ا. (1368). بین النهرین و ایران باستان، ترجمه رضا مستوفی. تهران: دانشگاه تهران.

-       مکللند، جان. (1393). تاریخ اندیشه سیاسی غرب، ترجمه جهانگیر معینی علمداری. تهران: نی.

-       میسنر، مارشال. (1385). فلسفه هابز، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران: طرح نو.

-       هابز، توماس. (1384). لویاتان، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نی.

-        Agamben, G. (2005) State of Exception, Chicago: University of Chicago Press.

-        Boucher, David and Paul Kelly. )eds..( )1994.( The Social Contract from Hobbes to Rawls. New York: Routledge.

-        Buchanan, James and Gordon Tullock (1975). The Limits of Liberty: Between Anarchy and Leviathan. Indianapolis: Liberty Fund, Inc.

-        Freeman, Samuel. (2007). Justice and the Social Contract. Oxford: Oxford University Press.

-        Gauthier, David. (1986). Morals by Agreement. Oxford: Oxford University Press.

-        Gauthier, David. (1990). Moral Dealing: Contract, Ethics, and Reason. Cornell: Cornell University Press.

-        Gauthier, David. (1991). "Why Contractarianism?", in Vallentyne, Peter. (ed.). Contractarianism and Rational Choice: Essays on David Gauthier's Morals by Agreement. New York: Cambridge University Press.13-30.

-        Hampton, Jean. (1986). Hobbes and the Social Contract Tradition. Cambridge: Cambridge University Press.

-        Hampton, Jean. (1993). "Feminist Contractarianism." In Antony, Louise M. and Witt, Charlotte (ed.). (1993). A Mind of One's Own: Essays on Reason and Objectivity. Boulder CO: Westview Press.

-        Hampton, Jean. (1998). Political Philosophy, Boulder, CO: Westview Press.

-        Held, Virginia. (1993). Feminist Morality: Transforming Culture, Society, and Politics. Chicago: The University of Chicago Press.

-        Hume, David. (1741 [1963]). “Of the Original Contract” in Essays Moral, Political, and Literary. Oxford: Oxford University Press: 452-73.

-        Klosko, George. (2000). Democratic Procedures and Liberal Consensus. Oxford: Oxford University Press.

-        Larbi, Hedi. (2016). Rewriting the Arab Social Contract. Harvard: Kennedy School, Belfer Center for Science and International Affairs.

-        Lessnoff, Michael. (1986). Social Contract. London: Macmillan.

-        Migdal, Joel S. (1988). Strong Societies and Weak States: State-Society Relations and State Capabilities in the Thirld World. Princeton: Princeton University Press

-        Mills, Charles. (1997).The Racial Contract, Ithaca: Cornell University Press.

-        Mills, Charles. (2007). Contract and domination, Malden, MA: Polity Press.

-        Pateman, Carole. (1988). The Sexual Contract. Stanford: Stanford University Press.

-        Scanlon, Thomas. (1998). What We Owe to Each Other. Harvard University Press.

Vallentyne, Peter. (ed.). (1991). Contractarianism and Rational Choice: Essays on David Gauthier's Morals by Agreement. New York: Cambridge University Press.