مبانی حکمرانی اخوان المسلمین در مصر: چالشهای تحکیم نظام جایگزین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار مطالعات منطقه ‏ای دانشگاه تهران

10.22054/tssq.2019.10496

چکیده

هدف از این مقاله بررسی ابعاد عملی تجربه حکومتی اخوان المسلمین مصر در پرتو بنیان­های نظری این جنبش است. از طریق این بررسی، نویسنده جویای واکاوی مهمترین مناظره­های سیاسی حاکم بر دوره یک­ساله حکومت اخوان در مصر و پیامدهای سرنگونی آن است. به عبارتی، تبیین انتقادات به شیوه عملی اخوان و پاسخ­های عملی و گاه نظری حکومت اخوان و حامیان آن، زمینه طرح مباحث مقاله است. همچنانکه می­دانیم اخوان‌المسلمین نتوانست فرایند گذار دموکراتیک مصر را به سرانجام برساند و تجربه حکومتی آن به عقب­گرد دموکراتیک مصر ختم شد. پرسش دو وجهی مقاله آن است که مبانی عملی حکمرانی اخوان چه تأثیری بر سرنگونی آن داشت و پیامدهای این تحول  بر جنبش اخوان و نیز حکومت مدنی مصر چیست. در پاسخ، این فرضیه مطرح می­شود که غیرممکن شدن اصل محوری الگوی حکمرانی اخوان، یعنی موازنه‌گری، در فضای آشوب­زده مصر، به سرنگونی آن انجامید و پیامد این سرنگونی، افزون بر ارتقای عمل­گرایی اخوان، افزایش انشعاب­ها، گسترش افراط­گرایی و دشواری بازگشت اخوان به قدرت است که در مجموع مصالحه سیاسی را دشوارتر ساخته و می­سازد. بر این اساس، در یک فرایند قیاسی و با تکیه بر داده­های کتابخانه­ای، تلاش شده است روند تغییر در علت و معلول پژوهش دنبال و بر این مبنا، دلایل عملکرد اخوان در حکومت و سرنگونی آن بر مبنای بنیان­های نظری آن تبیین شود. چارچوب زمانی مقاله دوره حکومت اخوانی تا کودتای ژولای 2013 و نیز اشاره­هایی به دوره پس از آن را است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Basics of the rule of the Muslim Brotherhood in Egypt: Challenges of Reinforcing the Alternative System

نویسنده [English]

  • Hasan Ahmadian
Assistant Professor, Regional Studies, Tehran University
چکیده [English]

The purpose of this article is to examine the practical dimensions of the Egyptian Muslim Brotherhood's government experience on the basis of the theoretical foundations of this movement. Through this study, the author seeks to analyze the most important political debates over the one-year rule of the Brotherhood in Egypt and the consequences of its overthrow. In other words, explaining the critiques of the Brotherhood's practical approach and the practical and sometimes theoretical responses of the Brotherhood's government and its supporters are the subject of the article's discussion. As we know, the Muslim Brotherhood failed to achieve the democratic transition in Egypt, and its governmental experience led to the Egyptian democratic retreat. The twofold question of the paper is how the practical foundations of the Brotherhood's rule had its effect on its overthrow and what the consequences of this transformation would have on the Brotherhood movement as well as on Egyptian civil rule. In response, it is argued that the failure of pivotal principle of the Brotherhood model of rule, that is balancing, in the chaotic Egyptian environment led to its overthrow; The consequence of this overthrow, in addition to promoting the Brotherhood's pragmatism and increasing divisions, is spreading extremism and the difficulty of Brotherhood's return to power, which overall makes political reconciliation more difficult. Accordingly, the author, in a deductive process, relying on library data, has attempted to follow the process of change in the cause and effect of the research, explaining the reasons for the Brotherhood's functioning in government and its overthrow on the basis of its theory. The time frame of the article would be the Brotherhood's reign until the July 2013 coup and includes references to the aftermath.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Egypt
  • Muslim Brotherhood
  • Brotherhood’s reign
  • Coup
  • Egyptian army
احمدیان، حسن، (1391)، «سامان سیاسی در جمهوری دوم مصر و آیندۀ دولت اخوانی»، فصنامۀ مطالعات راهبردی جهان اسلام، سال سیزدهم، شماره 52.

الأسوانی، علاء، (2013)، «کیف نتحرر من الفاشیة؟»، السفیر، العدد 12495،  4 یونیو.

الجمعیة التأسیسیة لوضع مشروع دستور جدید للبلاد، (نوفمبر 2012)، مشروع دستور جمهوریة مصر العربیة، القاهرة: مجلس الشوری المصری.

الدیب، إبراهیم، (2013)، «ماذا یعنی تعطل التجربة الدیمقراطیة فی مصر؟»، موقع المعرفة (مقالات الرأی)، 7 أغسطس.

القرضاوی، یوسف، (٢٠١٣)، موقف الإسلام من العقل و العلم، القاهرة: المجلس الأعلى للشؤون الإسلامیة ـ وزارة الأوقاف.

«بیان جماعة الإخوان المسلمین الصادر یوم 27 أبریل 2005»، موقع إسلام اون لاین، 30 أبریل 2005.

بشیریه، حسین، (1390) انقلاب و بسیج سیاسی، تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.

إبراهیم، حسنین توفیق، (2006)، التحول الدیمقراطی و المجتمع المدنی فی مصر: خبرة ربع قرن فی دراسة النظام السیاسی المصری 1981-2005، القاهرة: مکتبة الشروق الدولیة.

حبیب، رفیق، (2013)، «الإنقلاب و العنف فی مصر»، موقع المعرفة (مقالات الرأی)، 13 أغسطس.

حنفی، عماد و عصمت سعد، (2013)، «أخونة الدولة.. بین الوهم و الحقیقة»، موقع أخبار مصر، 1 یونیو.

عبدالعزیز، یاسر، (2012)، «الإخوان و ترکیع الإعلام»، المصری الیوم، 18 نوفمبر.

عبدالفتاح، بشیر، (2012)، «الجیش المصری فی الأزمة الدستوریة»، موقع الجزیرة، 26 دیسمبر.

فیرحی، داود، (1391)، نظام سیاسی و دولت در اسلام، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).

فیرحی، داود، (1390)، دین و دولت در عصر مدرن: دولت، مشارکت و مشروعیت (جلد دوم)، تهران: رخ­داد نو.

قانصو، وجیه، (2013)، «الثورات العربیة و مشارکة الإسلامیین فی السلطة» مجلة المستقبل العربی، العدد 407.

مجاهد، دالیا، (2013)، «الإنقسام العمیق فی مصر»، صدی (موسسة کانیغی للسلام الدولی، 25 یولیو.

«معضلة الإنقسام: خیارات مصر بعد 30 یونیو» تقدیر موقف، مرکز الجزیرة للدراسات،  2 یولیو.

نبوی، سید امیر، (١٣٩٢)، «بررسی زمینه­ها و دلایل سقوط دولت محمد مرسی در مصر»، سخنرانی در پژوهشکدۀ مطالعات جهان اسلام، ١ مرداد.

«نتائج استطلاع رأی الشباب فی ثورات الربیع العربی»، مرکز الجزیرة للدراسات، 29 یولیو 2013.

ماضی، عبدالفتاح، (2013، «مصر.. طاولة مستدیرة بحثاً عن حل وسط» موقع المعرفه (مقالات الرأی)، 15 أغسطس.

ولد أباه، السید، (2012)، «الدولة المدنیة فی خطاب "الإخوان" الجدید»، جریدة الإتحاد، 4 یونیو.

ولد داداه، أحمد و آخرون، (2002)، الجیش والسیاسة والسلطة فی الوطن العربی، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة.

هویدی، فهمی، (2013)، «عام صعب.. مصر علی شفا الهاویة»، مرکز الجزیرة للدراسات، 1 ینایر.

هلال، علی الدین، (2013)، «مقدمة» فی الصراع من أجل نظام سیاسی جدید: مصر بعد الثورة، تحریر علی الدین هلال، مازن حسن ومی مجیب، القاهرة: الدار المصریة اللبنانیة.